Mutfak Dostları Derneği’nin 35. yılında düzenlediği “Anadolu’nun Gastronomi Mirası ve Evrensel İzleri” başlıklı seminer, gastronomi turizminin küresel ölçekte kabuk değiştirdiği bir dönemde, Türkiye’nin bu pastadaki stratejik konumunu tahkim eden çok yönlü bir vizyon belgesi niteliğinde oldu. 

MDD Başkanı Esin Sungur’un, Karaköy Nadir Gastronomi Platformu’nda düzenlenen bu özel seminerde öne çıkardığı temel mesajlardan söz edeyim öncelikle… 

Başkanımız Esin Sungur, farklı disiplinlerden araştırmacıları, akademisyenleri, üreticileri ve sivil toplum temsilcilerini bir araya getirerek çok sesli bir paylaşım ortamı oluşturmayı hedeflediklerini belirtti. Sungur, bu buluşmayla birlikte yerel gastronomi mirasının en doğru şekilde korunmasını ve bu kadim birikimin gelecek kuşaklara eksiksiz aktarılmasına katkı sunmayı amaçladıklarını ifade etti. Konuşmasında yerel gastronomi değerlerinin sürdürülebilirliği ve küresel gıda krizleri, iklim ya da tohum gibi geleceği ilgilendiren meselelerin çözümü için gastronomi dünyasında dayanışmanın şart olduğuna dikkat çekti. Sungur; derneğin 35 yıllık köklü geçmişinin getirdiği sorumlulukla, Anadolu'nun derin mutfak hafızasını korurken sivil toplum, akademi ve üreticiler arasında sürdürülebilir bir köprü kurmanın önemini ön plana çıkarmıştır. 

Şimdi şunların altını bir kez daha çizelim: Modern gastronomi turizmi, turistlere sadece "lezzetli yemekler sunmanın" çok ötesine geçmiş durumdadır; bugünün nitelikli turisti yediği tabağın arkasındaki felsefeyi, kültürel kodları ve insan emeğini talep etmektedir.

Seminerde vurgulanan Hitit, Roma, Bizans ve Osmanlı katmanlaşması, Anadolu'yu dünyadaki muadillerinden ayıran en büyük turizm kozudur.

Değerli dostum Ahmet Uhri'nin belirttiği "Anadolu köyünde kaynayan keşkek kazanı ile binlerce yıl öncesinin felsefesi arasındaki doğrudan bağ", gastronomi turizminde aranan "otantiklik" (authenticity) kavramının tam karşılığıdır. Turiste bir yemeği binlerce yıllık kesintisiz bir hafızanın ürünü olarak sunabilmek, destinasyon pazarlamasında eşsiz bir katma değer yaratır.

Seminerin sacayaklarından biri olan tarımın doğuşu gibi konular, yüksek harcama eğilimine sahip, entelektüel düzeyi yüksek niş turist profillerini (kültür ve akademi turistleri) çekmek için biçilmiş kaftandır. Karadaki tarihi kalıntıları (Göbeklitepe, Çatalhöyük veya Kültepe gibi) mutfak deneyimleriyle birleştiren turlar, Türkiye'yi sadece deniz-kum-güneş ülkesi olmaktan çıkarıp 12 aya yayılan nitelikli bir kültür-gastronomi destinasyonuna dönüştürür.

Dünyanın neresine giderseniz gidin, endüstriyel tarım ve küreselleşme yüzünden tek tipleşmiş, birbirine benzeyen menülerle karşılaşma riski artıyor. Ama keşkek, tarhana, fermantasyon teknikleri ve kurutma kültürü, Anadolu’nun endüstriyel dünyaya karşı direnen "hafıza mutfağıdır."

Gastronomi turizmi açısından bu yerel mutfak teknikleri, korumacı ve sürdürülebilir turizmin temelini oluşturur. Coğrafi işaretli ürünlerin ve geleneksel yöntemlerin turizme entegre edilmesi, yerel kalkınmayı tetiklerken sürdürülebilir gastronomi turizmi standartlarını karşılıyor.

Seminerde gastronomi dünyası ile yerel üreticilerin bir araya getirilmesi, gastronomi turizminin sosyo-ekonomik misyonunu simgeler. Turistlerin yerel üreticiyle bağ kurduğu, tarladan sofraya (farm-to-table) deneyimler yaşayabildiği eko-gastronomi rotaları, küçük ölçekli aile çiftçiliğinin ekonomik olarak ayakta kalmasını sağlar. Bu durum, kırsal kalkınmayı destekleyerek turizm gelirlerinin tabana, yani doğrudan üreticiye yayılmasına imkân tanır.

“Zeytinin Kökeni ve Zeytinyağı Medeniyeti” oturumu, Akdeniz kültürünün ve zeytin mirasının köklü tarihini bir kez daha gözler önüne serdi. Sektör temsilcileri ve uzmanların katıldığı panelin moderatörlüğünü ben üstlendim. Orada da dediğim gibi “Zeytin bu topraklarda sadece ekonomik bir meta değil; gölgesinde medeniyetler büyüttüğümüz, barışı, sağlığı ve bereketi simgeleyen yaşayan en büyük mirasımızdır. Ve bizler, bu mirası koruduğumuz sürece bu topraklarda var olmaya devam edeceğiz.”

Bu seminer, Anadolu’nun gastronomi dünyasında sadece bir "durak" değil, "kurucu bir aktör" olduğunu bilimsel ve kültürel verilerle tescillemiştir. Gastronomi turizmi açısından bakıldığında, elimizdeki bu devasa hafıza havuzunu akademik derinlikle işlemek, küresel turizm pazarında bizi taklit edilemez bir lider konumuna taşıyabilir.