Gazetemizde Yusuf Yavuz imzasıyla, Antalya Kent Müzesi üzerine 2 Mart tarihinde “Antalya’da Hafıza Kaybı Bitmiyor” başlıklı haber yayınlanmıştı

Haber, “Geçtiğimiz yıl kapısına kilit vurularak yıkılan Antalya Müzesi’nin ardından bu kez de Büyükşehir Belediyesi bünyesinde tarihi binada hizmet veren kent araştırmaları merkezi kapatılıyor. Kentin hafızası niteliğindeki binlerce belge depoya kaldırılacak…” spotuyla duyuruluyordu. 

Antalya Kent Araştırmaları Merkezi’nde bulunan arşiv niteliğindeki belgelerin, birimin bağlı bulunduğu Kent Tarihi, Tanıtımı ve Turizm Dairesinin Yenikapı’da bulunan binasının deposuna kaldırılacağı öne sürülürken, kentteki sivil toplum kuruluşlarının konuyla ilgili açıklama yaptıkları,  Antalya Kültürel Miras Derneği (ANKA), Akdeniz Üniversitesi Öğretim Elemanları Derneği (AKOED) ve Antalya Kent İzleme Platformu (AKİP) tarafından bir komisyon oluşturarak bu kararın kent belleği oluşturma çalışmalarına yapacağı olumsuz etkilere dikkati çekmek için girişimlere başlandığı ve belediye yönetimi ile görüşeceği de haberde yer almaktaydı. 

Haberde projenin başladığı ilk yıllara, 2006-2009 yılları arasında yürütülen Kent Müzesi Projesi’ne de dikkat çekiliyordu. Projede yer alan isimlerden Doç. Dr. S. Gökhan Tiryaki bir süredir ihmal edilen Kent Müzesi Projesi’nin tekrar gündeme alınması gerektiğini vurgulayarak Kent Araştırmaları Merkezi'nin 2022’den beri faaliyet gösterdiği Böcekane ve Kışlak binasından başka idari birimle yer açmak için boşaltılarak başka bir fonksiyon ile kullanılacağı bilgisinin kamuoyunda kaygı ile izlendiğini söylüyor ve “Bu fonksiyon değişikliği, Antalya Kent Müzesi Projesi’ne danışma kurulu üyeliği, sözlü tarih uzmanı, koleksiyon bağışçısı, kitap yazarı, etkinlik düzenleyicisi ya da katılımcı sıfatlarıyla katkı yapan pek çok kişi için endişe ve tedirginlik uyandırıyor.”  diyor ve ekliyordu: “Eğer Böcekhane ve Kışlak binasına Kent Müzesi Projesi ile bağlantısı olmayan belediye bünyesindeki herhangi bir birim gelecekse; bu sadece bu yapının işlevine dönük bir değişiklik değil, Karaalioğlu Parkı'nın Kent Müzesi yerleşkesi olarak tarif edilmiş konumuna ilişkin de bir değişiklik olur.” 

Antalya Kent Müzesi Projesi, 2006 yılında Tarih Vakfı eski başkanı Orhan Silier’in proje danışmanı olarak dönemin İBB yönetimi tarafından davetiyle ve ABB-Tarih Vakfı arasında imzalanan protokol ile 2006 yılında başlamış, 2009 yılında yeni belediye yönetimi tarafından protokol feshi ile durdurulmuştu.

Bu dönemde neler yapıldığına ilişkin geniş kapsamlı rapor, Orhan Silier ve Tarih Vakfı tarafından hazırlanmıştı. Silier, bu yeni gelişme üzerine hazırlamış olduğu 20 sayfalık raporu ve eklerini, talep üzerine süreci takip eden gruba iletti.

Raporun kısa özetini paylaşıyoruz:

Antalya’da 2000’li yılların ortasında başlatılan Antalya Kent Müzesi (AKEM) projesi, Türkiye’de çağdaş kent müzeciliği anlayışını hayata geçirmeyi hedefleyen en kapsamlı girişimlerden biri olarak öne çıktı. 2006 yılında fiilen başlayan proje, yalnızca geçmişi sergileyen klasik bir müze kurmayı değil; kentlilerin aktif katılımıyla yaşayan, öğrenen, tartışan ve üreten bir kültür merkezi oluşturmayı amaçlıyordu. Bu yönüyle AKEM, 1980’lerden itibaren dünyada gelişen “yeni müzecilik” yaklaşımının Türkiye’deki önemli uygulamalarından biri olarak tasarlandı.

Projenin Temel Yaklaşımı ve Hedefleri

AKEM’in çıkış noktası, tarihin yalnızca geçmişi anlatmakla sınırlı olmadığı; aksine bugünün sorunlarını anlamak ve geleceğe yönelik çözümler üretmek için bir araç olduğu düşüncesine dayanıyordu. Bu doğrultuda müze, nostaljik bir geçmiş sunumu yerine, kentlilerin kentle ilişkisini güçlendiren, eleştirel düşünceyi teşvik eden ve demokratik katılımı artıran bir platform olarak kurgulandı.

Projenin ana hedefleri arasında:

• Antalya’da kentlilik ve tarih bilincini geliştirmek, 
• Farklı toplumsal gruplar arasında karşılıklı anlayışı güçlendirmek, 
• Kentlileri pasif izleyici olmaktan çıkarıp aktif katılımcıya dönüştürmek, 
• Kültürel üretimi yaygınlaştırmak ve ortaklaştırmak yer aldı. 

Bu çerçevede AKEM, yalnızca sergilerden oluşan bir yapı değil; eğitim, iletişim, araştırma ve yayın faaliyetlerini içeren çok yönlü bir merkez olarak planlandı.

Kurumsal Yapı ve Hazırlık Süreci

Proje, geniş bir profesyonel ekip ve kurumlar arası işbirliği ile yürütüldü. Müzecilik, iletişim, grafik tasarım, mimarlık ve araştırma alanlarında uzman ekipler bir araya getirildi. Bunun yanı sıra Antalya’daki kamu kurumları, üniversiteler, sivil toplum kuruluşları ve meslek örgütleriyle yoğun bir işbirliği ağı kuruldu. Bu kapsamda Akdeniz Üniversitesi’nin iletişim, sanat tarihi – arkeoloji, sosyoloji, çevre bölümlerinin öğretim üyeleri ya da yetişmekte olan uzmanları, kentin aydınları, AKMGD’nden ve Antalya Kent Konseyi’nden ilgili üyeler, on çalışma grubu ve çok sayıda atölyeye emek veren yüzlerce gönüllü, Antalya dışından gelen, çoğunluğu Vakfın 500’ü aşan mütevellileri içinden seçilen usta danışmanlar ve küratörler ile Vakfın 1993 sonrasında düzenlemiş olduğu toplantılardan ve ziyaretlerden tanıdığı Avrupa’nın  en ünlü kent müzecilerinin, uyumlu bir bütün halinde işe koşulması  olanağı yaratıldı.

2006–2009 yılları arasında:

• 30’dan fazla geniş katılımlı toplantı düzenlendi, 
• 100’ün üzerinde kurum ve kişiyle doğrudan temas kuruldu, 
• Kentin farklı kesimlerinden geri bildirimler alındı. 
• 1'i uluslararası 2 sempozyum, 4 açıkhava sergisi, 2 geçici sergi, 39 Kent-Müze-Tarih Söyleşisi, 4 Panel, 25 Eğitim Atölyesi, 3 Seminer, 18 Kent Kültürü Gezisi, 20 Park Buluşması ve Konser düzenlendi. 
• 26'sı kitaba dönüşen 39 araştırma ile Antalya bibliografyası oluşturuldu. 

Bu süreçte proje, yalnızca uzmanların değil, kentlilerin de katkılarıyla şekillendi.

Gönüllülük ve Katılım

AKEM’in en dikkat çekici yönlerinden biri güçlü gönüllü katılımı oldu. Toplamda 565 kişi projeye gönüllü olarak başvurdu; bunların yaklaşık yarısı aktif olarak çalışma gruplarında yer aldı. Bu gruplar arasında:

• Antalya’nın doğası, 
• Mutfak kültürü, 
• Aile ve evlilik gelenekleri, 
• Denizcilik ve spor, 
• Sözlü tarih ve kent gezileri gibi alanlar yer aldı. 

Gönüllüler, yalnızca destekleyici değil, içerik üretici bir rol üstlendi. Bu durum, projenin “kentle birlikte üretim” hedefini somutlaştırdı.

Araştırma, Arşiv ve Eğitim Faaliyetleri

Proje kapsamında önemli bir bilgi altyapısı oluşturuldu. Kent Belleği Merkezi:

• 1.300’den fazla kitap ve tez, 
• yüzlerce süreli yayın, 
• binlerce fotoğraf, belge ve obje topladı. 

Ayrıca 99 kişiyle yapılan sözlü tarih görüşmeleri, Antalya’nın yakın geçmişine dair önemli görsel-işitsel kayıtlar sağladı.

Eğitim ve iletişim faaliyetleri çerçevesinde:

• seminerler, atölyeler ve paneller düzenlendi, 
• “Kent Kültür Bülteni” gibi yayınlar çıkarıldı, 
• uluslararası katılımlı “Kent Müzeleri Sempozyumu” gerçekleştirildi. 

Bu çalışmalar, müzenin daha açılmadan kentte bir öğrenme ve tartışma platformu işlevi görmesini sağladı.

Sergiler ve Kamusal Etkileşim

AKEM, fiziksel olarak tamamlanmadan önce bile çeşitli açık hava sergileriyle kentle buluştu. Karaalioğlu Parkı’nda düzenlenen bu sergiler, projeyi görünür kıldı ve geniş kitlelere ulaştırdı.

Öne çıkan sergilerden bazıları:

• “Antalya’nın Geleceği İçin Umut ve Korkularımız”: Kentlilerin doğrudan katkılarıyla oluşturuldu ve yoğun ilgi gördü. 
• “Hayalden Gerçeğe”: Müze projesinin gelişimini anlattı. 
• “Antalya’da Spor ve Antalyaspor” ve “Antalya ve Deniz”: Tematik içerikleriyle dikkat çekti. 

Bu sergiler, katılımcı müzeciliğin somut örnekleri olarak değerlendirildi ve uluslararası uzmanlar tarafından da olumlu bulundu.

Karşılaşılan Sorunlar

Tüm bu olumlu gelişmelere rağmen proje ciddi zorluklarla karşılaştı. Başlıca sorunlar şunlardı:

Mali sorunlar:
Belediye bütçesinden ayrılan ödeneklerin zamanında kullanılmaması ve ödemelerde yaşanan gecikmeler, projeyi doğrudan etkiledi. Hatta çalışanların maaşlarının ödenmesinde bile aksaklıklar yaşandı. Özetle, doğrudan Belediye tarafından yapılacak işler için  Belediye bütçesine konulmuş  paraların dörtte üçü kullanılmadan kaldı.

Mekânsal sorunlar:
Müze için planlanan binaların tahliye edilmemesi veya gecikmesi, fiziksel ilerlemeyi durdurdu. Karaalioğlu Parkı ve çevresindeki alanların kullanımında ciddi bürokratik engeller ortaya çıktı.

Siyasi ve ekonomik koşullar:
2008–2009 ekonomik krizi ve yaklaşan yerel seçimler, hem finansal kaynakları daralttı hem de siyasi gerilimleri artırdı. Bu durum proje üzerindeki baskıyı yoğunlaştırdı.

Projenin Askıya Alınması ve Tartışmalar

2009 yerel seçimlerinin ardından göreve gelen yeni belediye yönetimi, projeyi sürdürmek yerine askıya alma kararı aldı. Bu karar:

• proje ortaklığının sona erdirilmesine, 
• proje yöneticisinin istifasına,  
• gönüllüler ve destekçiler arasında hayal kırıklığına yol açtı. 

Yeni yönetim, projeye yönelik maliyet ve verimlilik eleştirileri dile getirirken; proje ekibi bu iddiaları reddetti ve yapılan çalışmaların kapsamını savundu.

Süreç, yerel basında yürütülen sert kampanyalarla daha da gerildi. Proje yöneticileri hakkında yolsuzluk ve kaynak israfı iddiaları ortaya atıldı. Bu iddialara karşı hukuki girişimlerde bulunuldu ancak tartışmalar uzun süre devam etti.

Sonuç ve Değerlendirme

AKEM projesi, tüm aksaklıklarına rağmen Türkiye’de kültürel katılım, gönüllülük ve çağdaş müzecilik açısından önemli bir deneyim olarak değerlendirilmektedir. Üç yıl gibi kısa bir sürede:

• geniş bir toplumsal katılım sağlanmış, 
• önemli bir bilgi ve belge birikimi oluşturulmuş, 
• kentte kültürel farkındalık artırılmıştır. 

Ancak proje, siyasi değişim, ekonomik daralma ve kurumsal yönetim sorunlarının birleşimi sonucu sürdürülememiştir. Bu durum, büyük ölçekli kültür projelerinin yalnızca iyi fikir ve güçlü ekiplerle değil; aynı zamanda istikrarlı yönetim, sürdürülebilir finansman ve siyasi sahiplenmeyle mümkün olabileceğini göstermiştir.