Bugün Hürriyet'te Özge Esen'in haberinin başlığı bu: "Bu sezon kiralamaya talep azalınca tekneler satılığa çıkarıldı... Tekneler limanda kaldı"

Aslında başlık 'Tekneler Marinada Kaldı' olmalıydı. 

Haberin kaynağı, Yat ve Tekne Endüstrisi Derneği (YATED) Genel Sekreteri Orhun Şentürk. Şentürk yat-gulet charter’ın merkezleri Göcek, Bodrum ve Marmaris’te birçok tekne sahibinin teknelerini satışa çıkarmaya başladığını söylemiş. Durgunluğun en büyük sebebi yerli turistin yüksek maliyetlerden ötürü bu seçenekleri tercih etmemesi olduğu dile getirilmiş. Şentürk, “Charter (kiralama) ve günübirlik tekne turlarında ciddi düşüş var. Charter işi yapan tekne sahipleri de teknelerini satışa çıkarmaya başladılar. Özellikle charter merkezleri olarak bilinen Göcek, Bodrum ve Marmaris’te sıkıntı büyük. Yüksek maliyetler ve kur etkisi nedeniyle yerli müşteride çekilme gözlemleniyor” demiş.

Şentürk, yat ve guletlere sadece yerlilerde değil,  Avrupa ülkeleri kaynaklı düşüşler de olduğunu ancak Ortadoğu, Rusya ve Uzak Doğu ülkelerinden gelen talepte artış olduğunu söylemiş. Haberde boşluğun böyle doldurulduğuna ilişkin beyanı ise haberci eklemiş olmalı çünkü Şentürk'ün açıklamasında böyle bir beyan yok. 

Beyan yat-gulet kiralamalarına değil, tekne satışlarına ilişkin.  Şentürk, “Buna rağmen, Özellikle Rusya, Azerbaycan, Kazakistan ve bazı Ortadoğu ülkeleri vatandaşlarının Türkiye’den tekne ve yat aldığı gözlemleniyor. Türkiye bayraklı tekne alma eğilimi devam ediyor çünkü AB bayraklarına göre maliyet ve kayıt süreçleri daha avantajlı. Ancak sıfır tekne alımlarında yüzde 20’lik KDV nedeni ile Türk bayraklı tekne satın alımı ciddi derecede azalmış durumda” demiş Şentürk.

Marina kiralarında rekor artış

Marinalarda bağlama ücretlerinin rekor düzeyde arttığını söyleyen Şentürk, “Özellikle yabancı bandıralı tekneler için; yıllık bağlama ücretleri 25–30 metre bir tekne için 35 bin ila 55 bin Euro bandında seyrediyor. Bazı popüler marinalarda bu rakam 65 bin Euro’ya kadar çıkıyor. Yerli tekneciler bu maliyet artışı karşısında Kuzey Ege, Karaburun, Datça gibi daha butik lokasyonlara yöneliyor” şeklinde konuşmuş.

Yat-Gulet Turizminin merkezi Bodrum-Marmaris ve Göcek'te Sezon Ortası Manzaraları

Haberin devamını biz getirelim. Şu anda Marmaris koylarındayız. Hisarönü Körfezi'nin en büyük marinası Martı'da tam anlamıyla sessizlik hakim. Aralarında yat charter şirketlerinin de bulunduğu pontonlarda çıkış yapan tekne sayısı yok denecek kadar az. Her cumartesi yat charter şirketleri, geçtiğimiz sezonlarda bu aylarda teknelerinin hemen tamamını sefere çıkarırken, bu kez dörtte üçü marinada kalıyor. Çünkü talep yok. Bu durum, Orhaniye'deki diğer küçük marinalarda da aynı. İlginç olan, sadece yat charter şirketlerinin değil, özel tekne sahiplerinin de geçtiğimiz yıllardaki kadar çıkış yapmamaları. 

Marmaris, Bodrum ve Göcek merkezli yat charter şirketlerinin durumu da aynı. 

Üstelik sorun sadece bu sezonun sorunu da değil. Türkiye'de yat-gulet charter kiralamalarına Avrupa'dan talep artmıyor, tersine azaldığı bile söylenebilir. Ege'deki göçmen krizi ilk sinyali vermişti. Pandemi döneminde kısmen bir toparlanma yaşandı. Ama bu toparlanma, yeni ve ikinci el tekne satışlarında ve sahiplenmelerinde patlamaya döndü. Tekne sayısı artıp, marina kapasitesi yerinde sayınca bu kez marina bağlama fiyatları son beş yılda avro bazında en az iki kat yükseldi. Kimi popüler marinalarda ise iş çığırından çıktı. Marina sahip ya da işletmecileri, artan tepkiler kaşısında burunlarından kıl aldırmamayı seçtiler. Nasılsa rakipsizdiler. 

Türkiye avantajlı konumunu kaybetti

Sonuçta Türkiye'de marina ücretleriyle birlikte yat kiralama ücretlerinin yükselmesi, Türkiye kıyılarının en önemli avantajı olan iskelelere bağlanma, yeme-içme hizmet ve ücretlerinde astronomik artış, Türkiye'den kiralamalarda yakın Yunan adalarına girişteki zorluklar, giriş çıkış maliyetlerinin yüksekliği gibi etkenler, Türkiye'nin Yunanistan karşısındaki avantajlarını büyük ölçüde ortadan kaldırdı. 

Marina ücretlerindeki artışın bir başka olumsuz yansıması, Marmaris ve Göcek'teki koyların tüm havalara kapalı olanlarının yıl boyu tekne bağlayan kaçak iskelelere dönüşmesi oldu. Buna Mayıs-Ekim ayları arasında, kıyıdan halat alıp bağlanan ve yani tüm sezon boyunca yerlerinden kıpırdamayan motor yatlar eklendi. Koylar bu nedenle hızla kirleniyor. Bağlama yapacak yer bulmak ne mümkün. 

Avrupalı yat charter müşterileri için Türkiye, yeşil ve mavinin buluştuğu, sessiz, temiz ve el değmemiş koylar hikayesiydi. Bu hikaye ne yazık ki bitti.

Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle bu iki ülkeden gelen talep de düştü ki, hem Rusya ve hem de Ukrayna tekne kiralamalarının yükselen kaynak pazarıydı Türkiye için.

Şimdi tekne sahipleri ki aralarında teknelerini yat charter şirketlerine kiralayanlar da var, yükselen maliyetler karşısında ne yapacaklarını bilmez durumdalar. Birinci el tekne fiyatları son 10 yıl içinde yine euro bazlı iki kat artmış, buna rağmen satışlar hız kesmemişti. Pandemi sırasında yüksek fiyatlarla çok sayıda ikinci el tekne ülkeye sokuldu. Şimdi hepsi nasıl elden çıkarırım diye düşünüyor. 

Yeni bir soluğa ihtiyaç var

Durum ne yazık ki böyle. Kuşkusuz sorun sadece Türkiye ile sınırlı değil. Adriyatik'te de benzer manzara var. Hırvatistan, son dönemin yükselen yat turizmi ülkesiydi. Ama o kıyılar da artık sakin değil. Fiyatlar aynı Türkiye'de olduğu gibi, Hırvatistan'da da artmış durumda. Buna yeme-içme ücretleri dahil. Kuşkusuz Hırvatistan'ın en önemli avantajı, AB regülasyonlarına bağlı olması. Bu hem kirlilik, hem doğa koruma ve hem de teknelerin serbest giriş çıkışları gibi avantajlarla korunmasını sağlayabiliyor ve düşüş Türkiye'deki kadar hissedilmiyor. 

Türkiye'nin siyasi kırılganlıkları, 19 Mart sonrası yaşananların genel olarak turizme ama daha çok da yat-gulet turizmine olumsuz etkisini hiç konuşmuyoruz bile. 

Yat turizmi için yeni bir soluğa, soluklanmaya ihtiyaç var. Yat ve deniz severler başta olmak üzere, ilgili tüm meslek kuruluşlarının, yatırımcı ve işletmecilerin ve devletin ilgili birimlerinin vakit geçirmeden bir araya gelmesi, geleceği planlaması gerekiyor. 

Doğaya ve denize soluk vermeyi de unutmadan.