Diyarbakır'ın Çınar ilçesi yakınlarındaki Roma İmparatorluğu döneminde "askeri yerleşim" olarak kullanılan Zerzevan Kalesi'nin UNESCO Dünya Miras Kalıcı Listesi'ne dahil edilmesi için çalışmalar hız kazandı.

Çınar ilçesine 13 kilometre uzaklıktaki Demirölçek Mahallesi yakınlarında, 124 metre yükseklikte kayalık tepede bulunan ve askeri yerleşimde dünyada bulunan son Mithras tapınağının ortaya çıkarıldığı kale, bilimsel kazılarla tarihe ışık tutuyor.

2020 yılında UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne dahil edilen tarihi kale kentin önemli turizm değerlerinden.

Yerli ve yabancı turistlerin büyük ilgi gösterdiği tarihi kalede, Kültür ve Turizm Bakanlığı, Valilik, Diyarbakır Müzesi, Çınar Kaymakamlığı ve Dicle Üniversitesinin katkılarıyla 2014 yılında başlatılan kazı çalışmaları sürüyor.

Kazılarda bugüne kadar 60 dönüm alan üzerinde 12-15 metre yüksekliğinde ve 1200 metre uzunluğunda sur kalıntısı, 21 metre yüksekliğinde gözetleme ve savunma kulesi, kilise, yönetim binası, konutlar, tahıl ve silah depoları, kaya mezarları, su kanalları ile 54 su sarnıcı, yer altı kilisesi, 400 kişinin sığacağı yer altı sığınağı, konutlar ve gizli geçitler, milattan sonra 4. yüzyılda Hristiyanlığın benimsenmesiyle önemini kaybeden, dönemin Mithras dinine ait yer altı tapınağı ve Mithras Tapınağı'na gizli dini tören ve ayinler için gelen davetlilerin konakladığı alan ile birçok eser gün ışığına çıkarıldı.

Listeye girmesi için dosya hazırlandı

Zerzevan Kalesi'nin, UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesi'ne girmesine yönelik çalışmalar, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı Kalkınma Ajansları Genel Müdürlüğü koordinasyonunda çalışmalarını sürdüren Karacadağ Kalkınma Ajansı ve Kazı Başkanlığı işbirliğiyle yürütülüyor.

2022 yılında hazırlıklarına başlanılan "Alan Yönetim Planı" kapsamında Kültür ve Turizm Bakanlığı tarafından alanın sınırları belirlendi.

Alan Yönetim Başkanının Bakanlık tarafından geçen yıl atanmasının ardından ilgili paydaşların yer aldığı toplantılar yapıldı, komisyonlar kuruldu.

Bu kapsamda Karacadağ Kalkınma Ajansı, Zerzevan Kalesi Kazı Başkanlığı, Diyarbakır Valiliği, UNESCO Türkiye Milli Komisyonu, ICOMOS ile Kültür ve Turizm Bakanlığı arasında güçlü bir koordinasyon ve işbirliği sağlanarak, "Alan Yönetim Planı" hazırlandı.

Dosya tamamlandıktan sonra Zerzevan Kalesi'nin UNESCO Dünya Mirası Kalıcı Listesi'ne dahil edilmesi için ekim ayında başvuru yapılacak.

"​​​​​​​Zerzevan Kalesi bölge turizmine önemli bir ivme kazandırdı"

Kazı Heyeti Başkanı Prof. Dr. Aytaç Coşkun, AA muhabirine, Roma'nın askeri yerleşimi olan kalede yürütülen kazı çalışmalarıyla 3 bin yıl önce Asur döneminden beri kalenin yerleşim gördüğünü tespit ettiklerini belirterek, Roma İmparatorluğunun 400 yıl boyunca kaleyi askeri şehir olarak kullandığını belirlediklerini söyledi.

"Zerzevan Kalesi'ndeki, çalışmalar tüm bölgenin hem tarihini değiştirdi hem de turizmine önemli bir ivme kazandırdı. 2020 yılında Zerzevan Kalesi ve Mithras tapınağı UNESCO Dünya Miras Geçici Listesi'ne alındı. Bu tarihten sonra ziyaretçi sayısı daha da arttı. 2020'den günümüze kadar 1 milyon 200 bin kişi kaleyi ziyaret etti." diyen Coşkun, kaleye dünyanın her yerinden yerli ve yabancı ziyaretçi ilgisi olduğunu belirtti.

Zerzevan Kalesi

Askeri yerleşim antik yol güzergahında, 124 metre yükseklikte kayalık tepede bulunan Zerzevan Kalesi, Amida ile Dara arasında stratejik bir noktada yer alıyor.

Yerleşim konumu itibarıyla bütün vadiye hakim, antik ticaret yolu üzerinde geniş bir alanı kontrol altında tutan, Roma sınır garnizonu olan kale, Romalılar ve Sasaniler arasında büyük mücadelelere sahne oldu.

Zerzevan Kalesi'nin tarihi, Asur dönemine (MÖ 882-611) kadar gidiyor. Kalede Roma döneminde MS 3. yüzyılda asıl askeri yerleşim inşa edildi ve 639 yılına İslam ordularının fethine kadar kesintisiz kullanıldı.

Yerleşimin surları ve yapıları Anastasios (MS 491-518) ve Justinianos (MS 527-565) dönemlerinde onarılarak, bazıları ise yeniden inşa edilerek mevcut haline getirildi.