Avrupa Birliği (AB), Türkiye'de plastik atıkların yönetimine ilişkin çevresel zarar ve denetim sorunlarına yönelik endişelere rağmen, Avrupa'dan Türkiye'ye plastik atık sevkiyatlarının devam etmesine karar verdi. AB Komisyonu'nun değerlendirmesinde, Türkiye'nin plastik atık yönetimine ilişkin yasal düzenlemelerde ilerleme kaydettiği ancak atıkların nasıl yönetildiğine ilişkin mevcut bilgilerin sınırlı olduğu belirtildi.

POLITICO'nun haberine göre, AB Komisyonu'nun değerlendirmesinde Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların yönetimine ilişkin çeşitli sorunlara dikkat çekildi. Raporda, plastik atıkların nasıl işlendiğine dair bilgilerin "sınırlı" olduğu, AB kurallarının uygulanması ve denetlenmesi konusunda belirsizliklerin bulunduğu ve politika uygulama süreçlerine paydaş katılımının yeterli düzeyde olmadığı ifade edildi.

Türkiye, AB'nin Plastik Atıklarında Önemli Alıcı Konumunda

Türkiye, Avrupa'nın plastik atıkları açısından AB'nin en önemli ihracat noktalarından biri olmayı sürdürüyor.

Geçtiğimiz yıl AB ülkelerinden Türkiye'ye yaklaşık 510 bin ton plastik atık gönderildi. Bu miktarın yaklaşık 25 milyar adet 500 mililitrelik plastik içecek şişesine eşdeğer olduğu belirtildi.

Türkiye'ye gönderilen plastik atıklar, OECD ülkelerine yapılan plastik atık sevkiyatlarının yaklaşık yüzde 70'ini, AB'nin ihraç ettiği toplam plastik atıkların ise yüzde 36'sını oluşturdu.

AB'nin Atık Sevkiyatı Tüzüğü, çevre kirliliğini azaltmak amacıyla belirli türdeki atıkların üçüncü ülkelere gönderilmesini sınırlandırıyor. Düzenleme kapsamında AB Komisyonu'nun, yüksek miktarda plastik atık ithal eden OECD ülkelerinde bu atıkların çevre veya insan sağlığı açısından ciddi zarara yol açıp açmadığını değerlendirmesi gerekiyor.

Türkiye'de Plastik Atık Yönetimine İlişkin Sorunlara Dikkat Çekildi

Komisyonun 1 Eylül tarihli ve daha sonra yayımlanan değerlendirmesinde, Türkiye'de hem yerli hem de ithal plastik atıkların yönetimiyle bağlantılı "ciddi sorunlar" bulunduğuna dikkat çekildi.

Komisyon tarafından hazırlanan değerlendirmede, Türkiye'nin plastik atık yönetimine ilişkin hukuki çerçevesini güçlendirdiği ve mevcut düzenlemelerin uluslararası kurallar ile AB mevzuatıyla genel olarak uyumlu olduğu belirtildi.

Türkiye'nin çevre mevzuatının uygulanması ve denetlenmesi konusunda da ilerleme kaydettiği ifade edildi.

Bununla birlikte Komisyonun görüştüğü bazı paydaşlar, Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların yalnızca yaklaşık yüzde 10'unun geri dönüştürüldüğünü tahmin etti. Atıkların önemli bölümünün depolama alanlarına gönderildiği, yanlış yönetildiği veya çevreye sızdığı yönünde değerlendirmeler de raporda yer aldı.

Raporda, bu durumların AB Atık Sevkiyatı Tüzüğü'nün 45'inci maddesi kapsamında plastik atık ihracatının askıya alınmasına gerekçe oluşturabilecek koşullar arasında değerlendirilebileceği belirtildi.

Çevre Örgütlerinden Komisyon Kararına Eleştiri

Çevre Araştırma Ajansı (EIA) ve Rethink Plastic ittifakının kıdemli kampanyacısı Lauren Weir, Komisyonun tespitleri ile söz konusu düzenlemeyi yorumlama biçimi arasında "endişe verici bir kopukluk" bulunduğunu söyledi.

Weir, AB düzenlemesindeki güvence mekanizmasının, atıkların çevreye zarar vermeyecek şekilde yönetildiğine ilişkin yeterli kanıt bulunmadığında harekete geçilmesini öngördüğünü belirtti. EIA'nın konuyu Komisyon nezdinde takip ettiği ifade edildi.

Çukurova Üniversitesi'nde çevre araştırmaları yapan ve Türkiye merkezli Mikroplastik Araştırma Grubu'nun başkanlığını yürüten Dr. Sedat Gündoğdu da AB hukukunun, çevreye duyarlı atık yönetimi konusunda yeterli kanıt bulunmayan durumlarda harekete geçilmesini gerektirdiğini savundu.

Gündoğdu, Komisyon değerlendirmesinin mevcut kanıtlara rağmen Türkiye'de plastik atık yönetiminde sorun bulunmadığı sonucuna vardığını belirterek, AB'nin Türkiye'ye gönderdiği atıkların neden olduğu kirlilik konusunda sorumluluk üstlenmesi ve sevkiyatları askıya alması gerektiğini ifade etti.

AB Komisyonu: Gelişmeleri Yakından İzleyeceğiz

AB Komisyonu sözcüsü ise hazırlanan raporun, "çevreye duyarlı atık yönetimini desteklemek için kaydedilen ilerlemeleri ve hâlâ ele alınması gereken boşlukları" ortaya koyduğunu söyledi.

Komisyonun Türkiye ile yakın çalışmayı sürdüreceği ve sürdürülebilir atık yönetiminin güçlendirilmesi amacıyla gelişmeleri yakından izleyeceği belirtildi.

Türkiye'deki plastik atık yönetimine ilişkin durumun yeniden değerlendirilmesinin 2028 yılından önce yapılması planlanıyor.