Yapay zeka çıkalı her şey farklılaştı. Biz yayıncılar için en güzel tarafı, dün bütün gün uğraşarak yaptığımız her şeyi saniyeler içinde önümüzde bulmak oldu. Bütün dünya elinizin altında bir bakıma. Ama öte yandan bu dünyanın yarattığı hız, aynı zamanda önemli kazalara da neden oluyor. İş kazalarına. Gözden kaçan bir kelime, bir yanlış tanım, façanızı bozmaya yetiyor. Olabildiğince dikkat yani.

Lafı nereye mi getireceğim?

Bugünlerde internet dünyamızın babası Google efendi seyahat işine de el attı. Yapay zeka asistanlarıyla, bütün piyasayı sallamakta. Yine internet dünyasının efendileri konumuna hızla yükselmiş Booking, Expdeia gibi OTAlar da endişe içinde. 

Bugün önüme bir haber düştü. Yine Google ile ilgili. Haberin çevirisinde ChatGBT efendiden yardım istedim. Başı sonu ortası düzgün bir metin verdi bana ama gel gör ki bir yere takıldım.

Bir ajandan söz edip duruyor. Yapay zeka ajanı. Agent karşılığı olarak kullanmış ajanı. Bildiğimiz ajan olmadığı belli. Ama metin, o kelimenin yerine başka bir kavram arıyor. Rahatsızlık verici yani. 

Çeviriden sonra sordum. Ajan kelimesini neye karşılık kullanıyorsun diye. Gelen yanıt üzerine, "bu aslında bildiğimiz acenteye karşılık geliyor" dedim. Ve sonrası karşılıklı yazışmalarla gelişti. Ve ben aramızdaki bu diyaloğu sizlerle paylaşmak istedim.

Buyurun.

SORU: Metin içinde kulandığın "ajan" nedir?

CEVAP: “Ajan” (agent / agentic), yapay zekâ dünyasında son dönemde sık kullanılan bir terimdir. Klasik anlamdaki “casus” ya da “gizli ajan” ile ilgisi yoktur.
YAZILIM VE YAPAY ZEKÂ KAPSAMINDA AJAN, ŞUNU İFADE EDER:

1. Kendi kendine görev yapan yapay zekâ sistemi
Bir ajan, kullanıcının verdiği bir hedef doğrultusunda:
Durumu analiz eden,
Kendi planını oluşturan,
Adım adım ilerleyen,
Gerekirse yeni bilgiler toplayan,
Hatta bazı işlemleri otomatik olarak yapan
otonom bir yapay zekâ birimidir.

2. Kullanıcı adına işlem yapabilen yapay zekâ
Örneğin:
Otel rezervasyonu yapmak
Uçak bileti almak
Randevu oluşturmak
Sipariş vermek
gibi işlemleri, kullanıcı onayıyla kendi başına tamamlayabilen sistemlere “ajan” denir.

3. Karar verebilen yazılım
Bir ajan sadece bilgi vermez
aynı zamanda eylemde bulunur (action-taking AI).

Örnekle açıklayalım
“Asistan” (klasik yapay zekâ)
Sadece cevap verir, öneri sunar
İşlemi sen yaparsın.

“Ajan” (agentic AI)
Sen: “İstanbul için 10–12 Aralık tarihleri arasında 2 kişilik otel ayarla, en fazla gecelik 200€ olsun.”
Ajan:
Otelleri tarar
Fiyatları karşılaştırır
Seçenek çıkarır
Sen onaylayınca rezervasyonu kendisi yapar
İşte Google’ın “agentic booking” dediği de bu.

Kısa tanım:
Ajan = Görev alıp kendi kendine yerine getiren yapay zekâ
Dilersen sana günlük hayattan farklı örnekler de verebilirim.

SORU: O zaman "ajan" yerine 'acente" deyimini kullanmak daha doğru değil mi? Çünkü tam da seyahat acentesinin işini yapıyor...

CEVAP: “Ajan” terimi Türkçeye birebir çevrildiğinde kulağa yabancı geldiği için “acente” kullanılabilir gibi duruyor, ancak iki kelime aslında farklı anlamlara sahip. Bu yüzden genelde “acente” yerine “yapay zekâ ajanı”, “otonom asistan” ya da “görev yapan yapay zekâ” gibi ifadeler tercih ediliyor.

Aşağıda farkı net şekilde görebilirsin:
1) “Ajan” (agentic AI) ne anlama geliyor?
Teknik bir yapay zekâ terimi
Kendi kendine görev yapabilen bir yazılım.
İş yapar
Karar verir
Süreçleri yürütür
Rezervasyon yapabilir
Ödeme akışını tamamlayabilir
Yani tamamen otonom bir dijital varlık.

Bu kelimenin Türkçede tam karşılığı yok.
“Ajan” teknik literatürde artık yerleşmiş durumda.

2) “Acente” ne anlama geliyor?
Turizm sektöründe gerçek bir işletme:
Seyahat acentesi
Aracı kurum
Tour operatörlerinin birlikte çalıştığı ticari yapı
İnsan çalışanları olan şirket

Bir yazılımı “acente” diye adlandırmak yanlış olur çünkü acente hukuki bir varlıktır; yapay zekâ ise değildir.

Neden “acente” kelimesi yerine kullanılmamalı?
 “Acente” = hukuki ve ticari sorumluluğu olan kurum
“Ajan” (AI agent) = otonom işlem yapan yazılım

Birbirinin yerine geçemez.

Google, OpenAI, Expedia, Booking.com gibi şirketler de bu nedenle “agent / agentic AI” terimini kullanıyor; hiçbir resmi metinde “agency” yerine kullanılmıyor.

Doğru Türkçe karşılık önerileri (en uygundan başlayarak):
Yapay zekâ ajanı (yerleşen kullanım)
Otonom yapay zekâ asistanı
Görev yapan yapay zekâ
Yapay zekâ temsilcisi
İş yapan asistan

Turizm bağlamında en doğru kullanım:
“yapay zekâ ajanı ile rezervasyon”
“ajan destekli rezervasyon akışı”

İşte böyle sevgili dostlar.

Halim Bulutoğlu