Lighthouse Reports öncülüğünde, aralarında Türkiye'den Kısa Dalga’nın da bulunduğu 12 ülkeden 14 medya kuruluşunun ortaklaşa yürüttüğü uluslararası araştırma, dünya genelinde vize başvuru süreçlerinde önemli rol oynayan VFS Global hakkında dikkat çeken iddiaları ortaya koydu. Araştırmada, şirketin başvuru sahiplerini pahalı ek hizmetlere yönlendirdiği, bazı hizmetlerin fiilen zorunluymuş gibi sunulduğu, kişisel veri güvenliğinde açıklar bulunduğu ve çeşitli ülkelerde rüşvet ile usulsüzlük iddialarının gündeme geldiği belirtildi.

Ek hizmetler “zorunlu” algısıyla satılıyor

Araştırmaya göre VFS Global, kısa mesaj bildirimi, kurye, belge tarama, çıktı alma ve premium salon gibi “isteğe bağlı” hizmetlerden yüksek gelir elde ediyor. Bazı ülkelerde bu hizmetlerin başvurunun ayrılmaz bir parçası gibi sunulduğu, başvuru sahiplerinin ise çoğu zaman farkında olmadan ek ödeme yaptığı aktarıldı.

Eski çalışanların ifadelerine göre şirket içinde ek hizmet satışına yönelik hedef ve komisyon sistemi uygulanıyor. Özellikle Hindistan, Kenya, Senegal ve Nijerya’daki eski çalışanlar, personele aylık satış hedefleri verildiğini ve müşterilerin ek hizmet satın almaya teşvik edildiğini anlattı.

Blackstone yatırımı sonrası satış baskısı arttı iddiası

Araştırmada, 2022 yılında ABD merkezli yatırım şirketi Blackstone’un VFS Global’in yüzde 75 hissesini satın almasının ardından şirketin gelirlerinde önemli artış yaşandığı vurgulandı. VFS’nin faaliyet kârının 2017-2024 döneminde 39 milyon eurodan 172 milyon euroya yükseldiği kaydedildi.

Eski çalışanlar, Blackstone yatırımının ardından satış baskısının arttığını ve ek hizmet satışlarının daha sıkı takip edilmeye başlandığını öne sürdü. VFS ise bu iddiaları reddederek, satış baskısının yatırım sonrası arttığı yönündeki değerlendirmelerin “temelsiz” olduğunu açıkladı.

Avrupa Birliği raporları da sorunlara dikkat çekti

Araştırmada, Avrupa Birliği üyesi ülkeler tarafından hazırlanan denetim raporlarının da VFS’nin uygulamalarına ilişkin eleştiriler içerdiği belirtildi.

Çek Cumhuriyeti’nin 2024 tarihli raporunda şirketin “ek hizmetleri tanıtmak için aşırı baskı uyguladığı” ifade edilirken, bazı başvuru sahiplerinin bu hizmetlerin vizeyi garanti edeceğine inandığı kaydedildi.

İsveç ve Norveç raporlarında da premium salon hizmetlerinin daha hızlı işlem avantajı sağlıyormuş gibi sunulduğu değerlendirmelerine yer verildi.

Botlar ve randevu satışları sistemi kilitliyor

Araştırmada, VFS Global’in vize kodunda belirlenen süre sınırları içinde düzenli şekilde randevu sağlayamadığı da vurgulandı. Dosyaya göre bunun başlıca nedenlerinden biri, bot yazılımlar ve dış aracı acentelerin randevuları toplu şekilde bloke ederek daha sonra ücret karşılığında satması.

Uzmanlar, VFS’nin bu tür bot faaliyetlerini engellemek için yeterli teknik önlem almadığını savunurken, Avrupa Birliği hükümetlerinin de yıllardır aynı sorunu raporladığı belirtildi. Araştırmada, 2023 yılında Macar hükümetinin, randevu sistemindeki bu sorunlar nedeniyle VFS ile olan sözleşmesini feshettiği bilgisine yer verildi.

Vize başvuru sahipleri ise çevrimiçi sistem üzerinden uygun tarih bulamadıklarını, randevu alabilmek için çoğu zaman aracı kişi veya acentelere ek ödeme yapmak zorunda kaldıklarını ifade etti.

Rüşvet ve randevu satışı iddiaları

Araştırmada çeşitli ülkelerde randevu satışı ve rüşvet iddialarına da yer verildi. Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde yapılan gizli kamera çekiminde bir VFS çalışanının, ek ücret karşılığında “vize garantisi” sunduğu öne sürüldü.

Hindistan ve Senegal’de ise bazı çalışanların randevu sistemi üzerinden usulsüz işlem yaptığı iddia edildi. VFS Global, son üç yılda etik dışı davranış iddialarının toplam çalışanların yaklaşık yüzde 0,6’sını kapsadığını ve tüm vakaların soruşturulduğunu açıkladı.

Veri güvenliği konusunda ihlal tespitleri

Araştırma kapsamında elde edilen iç raporlarda, VFS’nin bazı durumlarda Avrupa Birliği Genel Veri Koruma Tüzüğü’ne (GDPR) uygun hareket etmediği belirtildi.

Kişisel verilerin zamanında silinmediği, güvenli şekilde saklanmadığı ve bazı başvuruların yeterince şifrelenmediği ifade edilirken, Slovakya’nın veri ihlalleri nedeniyle şirkete 5 bin euro ceza verdiği aktarıldı.

Şişirilmiş hizmet ücretleri dikkat çekti

Araştırmada, VFS’nin sunduğu bazı ek hizmetlerin yerel piyasa fiyatlarının oldukça üzerinde olduğu belirtildi. Örneğin Kenya’da kısa mesaj hizmeti için alınan ücretin yerel GSM operatörlerinin fiyatlarının katbekat üzerinde olduğu ifade edildi.

Nijerya’da ise belge çıktısı için sayfa başına alınan ücretin yerel piyasa fiyatlarının yaklaşık 10 katına ulaştığı kaydedildi.

“Vize sistemi ticari modele dönüştü” eleştirisi

Araştırmada görüşlerine yer verilen uzmanlar, vize hizmetlerinin özel şirketlere devredilmesinin kamu hizmeti anlayışını zayıflattığını savundu.

University College London Kamu Politikası Okulu’ndan Prof. Marc Esteve, şirketlerin temel hizmeti zorlaştırırken premium alternatiflerden gelir elde ettiğini belirterek, bunun yapısal çıkar çatışması yarattığını ifade etti.

Belçika ve Fransa’dan bazı kamu yetkilileri de vize süreçlerinin dış kaynak kullanımına verilmesinin başvuru maliyetlerini artırdığı görüşünü dile getirdi.

71 ülkeye hizmet veriyor

Merkezi Zürih ve Dubai’de bulunan VFS Global, 71 ülke adına vize başvuru süreçlerini yürütüyor. Şirket, dünya genelinde 168 ülkede 4 binden fazla başvuru merkezi işletiyor ve bugüne kadar yüz milyonlarca vize başvurusunu işlediğini belirtiyor.

Kaynak: Kısa Dalga