Kapadokya’nın doğal ve kültürel mirasının ciddi tehdit altında olduğunu belirten Nezih Başgelen, bölgenin korunmasında yarım önlemlerin kabul edilemeyeceğini vurguladı. Başgelen, “Koruma konusunda yarım bir uygulama olamaz. Ya tam koruyacaksınız ya da korumayacaksınız. Yarım koruma diye bir şey yok” dedi.

1984 yılında Kapadokya’nın UNESCO Dünya Mirası Listesi’ne sunulması için yürütülen belgeleme çalışmalarında görev alan Başgelen, 40 yılı aşkın süredir bölgedeki değişimi takip ettiğini belirtti. Kapadokya’nın 1985 yılında; Göreme Milli Parkı, Derinkuyu Yeraltı Şehri, Kaymaklı Yeraltı Şehri, Karlık Kilisesi, Aziz Theodore Kilisesi, Karain Güvercinlikleri ve Soğanlı Arkeolojik Alanı olarak yedi bölüm halinde Dünya Miras Listesi’ne dahil edildiğini ve pek çok kararla koruma altına alındığının altını çizdi. Geçmişte çekilen fotoğrafların ve hazırlanan yayınların, doğal erozyonun, yanlış yapılaşmanın ve kitlesel turizmin yarattığı tahribatı bugün açıkça ortaya koyduğunu ifade etti. 

Kitlesel turizm doğal yapıyı tehdit ediyor

Kapadokya’daki temel sorunlardan birinin turistik alanlara araçların mümkün olduğunca yaklaştırılması olduğunu belirten Başgelen, özellikle otobüs ve minibüs yoğunluğunun kaya oluşumları üzerinde titreşim kaynaklı riskler yarattığına dikkat çekti.

Otopark yapılması amacıyla doğal zeminin iş makineleriyle düzleştirilmesinin de bölgenin hassas jeolojik yapısına zarar verdiğini kaydeden Başgelen, ziyaretçi yoğunluğunun belirli alanlarda sınırlandırılması ve taşıma kapasitelerinin bilimsel yöntemlerle belirlenmesi gerektiğini söyledi.

Kaya oyma kilise, manastır ve yaşam alanlarının kontrolsüz ziyaretçi girişlerinden de etkilendiğini belirten Başgelen, insan yoğunluğunun oluşturduğu nem, ısı ve karbondioksit değişiminin tarihi yapıların korunmasını zorlaştırdığını dile getirdi.

Ziyaretçi yönetimi ve sürekli denetim önerisi

Kapadokya için kapsamlı bir ziyaretçi yönetim planı hazırlanmasını öneren Başgelen; ziyaretçi zonlarının oluşturulması, günlük kapasite sınırlarının belirlenmesi, risk analizlerinin yapılması ve hassas alanlara erişimin kontrollü hâle getirilmesi gerektiğini vurguladı. Bu kapsamda Fransa'daki tarihöncesi mağara sanatı koruma uygulamalarını örnek gösteren Başgelen, Lascaux, Chauvet ve Cosquer mağaralarında geliştirilen koruma ve ziyaretçi yönetimi yaklaşımlarının önemine dikkat çekti.

Tarihöncesi kaya resimlerinin insan nefesi, nem, karbondioksit ve mantar oluşumu gibi etkenlerle zarar görmesini engellemek amacıyla bu mağaraların özgün mekânlarının birebir kopyalarının, yani replikalarının hazırlandığını ve ziyaretçilerin bu kopyalara yönlendirildiğini belirtti. Orijinal mağaraların ise turizme kapatılarak yalnızca bilimsel araştırmalar kapsamında, sıkı güvenlik ve koruma önlemleri altında ziyaret edilmesine izin verildiğini ifade etti.

Fransa’daki bu örnekleri hatırlatan Başgelen, benzer uygulamaların Kapadokya’da da değerlendirilebileceğini dile getirdi.

Bölgede 24 saat izleme yapabilecek, ihlallere anında müdahale edebilecek ve yaptırım uygulayabilecek etkin bir yönetim mekanizmasına ihtiyaç olduğunu söyleyen Başgelen, Alan Yönetim Başkanlığını elindeki geniş yetkileri kullanmaya çağırdı. 

Uzmanlar ve Bakanlıklar birlikte hareket etmeli

Kapadokya’nın deprem, kaya düşmesi ve iklim değişikliğine bağlı aşırı yağış gibi risklerle karşı karşıya olduğunu belirten Başgelen, jeomorfoloji ve yapı statiği alanlarında uzman ekiplerin düzenli ölçüm ve değerlendirmeler yapması gerektiğini söyledi.

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Kültür ve Turizm Bakanlığı ile İçişleri Bakanlığının koordineli çalışmasının önemine işaret eden Başgelen, turizm sektörünün de koruma sorumluluğunu üstlenmesi gerektiğini vurguladı.

Başgelen, Kapadokya’nın yalnızca turizm geliri sağlayan bir destinasyon olarak görülmemesi gerektiğini belirterek, doğal ve kültürel mirasın korunmasının turizmin geleceği açısından da vazgeçilmez olduğunu ifade etti. Benzersiz peyzaj değerleriyle ünlü Kapadokya'da bugüne kadar iş makinalarıyla uygulamaların hem koruma mevzuatımıza ve mevcut sit kararlarına hem de Avrupa Peyzaj Sözleşmesi'nden kaynaklanan yükümlülüklerimize aykırı olduğunu belirten Başgelen, gerekli önlemler alınmadan bu tür uygulamaların sürdürülmesinin, Kapadokya'nın benzersiz kültürel peyzaj değerlerinin bir bölümünün bir daha geri getirilemeyecek şekilde zarar görmesine yol açacağını söyledi. Ülkemizdeki UNESCO Dünya Mirası alanlarının, nitelikli kültürel ve doğal varlıklarıyla insanlığın ortak bilincinin kayıtlarını ve değerlerini oluşturduğunu vurgulayan Başgelen, bu alanların tahrip edilmesinin yalnızca bulundukları toprakların değil, tüm insanlığın geçmişini de etkileyeceğini ve sileceğini ifade etti. Kapadokya gibi benzersiz kültürel alanlara sahip olmanın, bu alanlarla turizmde övünmenin yanı sıra onları koruma, insanlığın yararına sunma ve gelecek kuşaklara aktarma sorumluluğunu da beraberinde getirdiğini vurguladı.

Turizm Sohbetleri serisinin 50. bölümünü izlemek için:

Turizm Sohbetleri serisinin 50. bölümünü dinlemek için: 

https://open.spotify.com/episode/5yPo1a1Ec96pi9n6Jo6Tec?si=8rnVTS_EQda4asQoX-EUvg