Almanya’nın başkenti Berlin’de düzenlenen Berlin Uluslararası Film Festivali bu yıl Türk sineması açısından tarihi bir başarıya sahne oldu. İlker Çatak’ın Altın Ayı kazanması, Emin Alper’in Gümüş Ayı ile onurlandırılması yalnızca birer sanat ödülü değildir. Bu başarı, Türkiye’nin kültürel kapasitesinin uluslararası ölçekte tescilidir.

Ancak mesele sadece ödül değildir.

Ödül törenindeki konuşmalar, filmlerin temaları ve verilen mesajlar; özgürlükler, siyasal baskılar ve toplumsal gerilimler üzerine açık göndermeler içeriyordu. Bu durum bazı çevrelerde “ülke imajı zarar görür mü?” sorusunu gündeme getirdi.

Tam tersine.

Asıl soru şu olmalı:

Bu başarıyı nasıl doğru okumalıyız?

Bir ülkenin sanatçıları eleştirel üretim yapabiliyorsa ve bu üretim dünyanın en prestijli festivallerinden birinde ödüllendiriliyorsa, bu sansür değil dinamizm göstergesidir.

Kültür, vitrindeki kartpostal değildir.

Kültür, toplumun aynasıdır.

Eğer biz bu aynayı kırmaya çalışırsak güven kaybederiz.

Ama aynaya güvenle bakarsak güç kazanırız.

Turizm açısından bakıldığında da durum aynıdır.

Ziyaretçi yalnızca deniz ve güneş satın almaz.

Atmosfer satın alır.

Özgüven satın alır.

Ruh hali satın alır.

Gelelim Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın yurtdışına ihraç edilen yerli dizilere verdiği yüksek miktarlı desteğe.

Bakanlığın yurtdışına pazarlanan Türk dizilerine yüksek katkı sunma kararı stratejik bir adımdır. Türk dizileri onlarca ülkede Türkiye algısını şekillendiriyor. Romantik İstanbul manzaraları, güçlü aile bağları, dramatik hikâyeler; Türkiye’yi duygusal bir çekim merkezi hâline getiriyor. Bu, turizm için ciddi bir yumuşak güç aracıdır.

Ancak dizilerdeki romantik İstanbul ile festival sinemasındaki eleştirel Türkiye arasında bir kopukluk oluşursa dış kamuoyunda algı karmaşası doğabilir.

İşte tam burada kritik bir iletişim meselesi ortaya çıkıyor.

Berlin’de gelen ödüller sonrası kamuoyunda Bakan’ın doğrudan bir tebrik mesajının görülmemesi; buna karşılık dizi ihracatına yönelik toplantıların ve sektör buluşmalarının duyurulması, sembolik bir tercih olarak okunabilir. Elbette devlet politikaları çok katmanlıdır ve sinema ile televizyon endüstrisi farklı mecralardır. Ancak kamu diplomasisinde semboller gerçeğin kendisi kadar güçlüdür.

Uluslararası bir festivalde kazanılan ödül, Türkiye’nin entelektüel ve sanatsal kapasitesinin vitriniyken; dizi ihracatı ticari ve stratejik bir açılımdır. Biri kültürel derinliği, diğeri yaygın etkiyi temsil eder. Devletin yalnızca romantik anlatıya sahip çıkıp eleştirel başarıya mesafeli görünmesi, “tanıtımda romantizm, içerikte temkin” algısı yaratabilir.

Oysa güçlü ülkeler hem romantik anlatıyı hem eleştirel sinemayı aynı özgüvenle sahiplenir.

Çünkü özgür güçlü kültürel ortam, güçlü turizm ülkesi demektir.

Turizm artık yalnızca sahil uzunluğu, yatak kapasitesi veya uçuş sayısı değildir. Turizm bir ülkenin zihinsel iklimidir. Eğer dünya, Türkiye’yi hem aşk hikâyeleri anlatabilen hem de kendi meselelerini cesaretle tartışabilen bir ülke olarak görürse, bu güven üretir. Güven ise turizmin en kıymetli sermayesidir.

Mesele romantizm mi gerçekçilik mi sorusu değildir.

Mesele ikisini aynı çatı altında tutabilecek özgüvene sahip olup olmadığımızdır.

Tanıtım stratejisi romantik olabilir.

Ama ülke kimliği gerçek olmak zorundadır.

Gerçekliğini inkâr etmeyen ülkeler marka olur.

Gerçekliğinden kaçanlar ise sadece kampanya yapar.