Sosyal medyada gördüm… Barselona dünyaya bir şehircilik dersi veriyor…Barselona sokaklarından gelen haber, son zamanlarda kentin, mimarinin ve doğanın geleceği üzerine düşünen herkesin içini ferahlatıyor. Katalan başkenti; meydanlarını, sokaklarını ve gri alanlarını yavaş yavaş betondan arındırıyor. Asfalt sökülüyor, kaldırımlar küçültülüyor ve yıllardır kentin üzerine çöken o ağır beton kütlelerin altından toprak yeniden gökyüzüyle buluşuyor.

Son yıllarda adını sıkça duyduğumuz "Süper Adalar" (Superilles) projesiyle başlayan bu dönüşüm, artık sadece araç trafiğini azaltmakla kalmıyor; doğrudan doğanın hakkını doğaya teslim eden kapsamlı bir kent biyolojisi hareketine dönüşüyor.

Barselonalılar başta cruise yolcuları olmak üzere az para harcayan turisti istemiyorlar ama son değişiklikler kenti daha da yaşanabilir, daha da görülesi bir hale getirdi.

Modern şehirleşme anlayışı uzunca bir süre toprağı adeta bir "düşman" veya kapatılması gereken bir "pürüz" olarak gördü. Bizim memlekette de her yeri asfaltla kapladık, suyun girebileceği en ufak bir çatlak bırakmadık. 

Sonuç ortada.

Kentsel ısı adaları… Beton ve asfalt gündüz sıcağı hapseder, gece ise şehre geri yayar. Kentler adeta fırına dönüşür. Ani su baskınları… Şiddetli yağışlar bastırdığında, gidecek yer bulamayan yağmur suyu sokakları sel yataklarına çevirir. Sessizleşen ekosistem… Biyoçeşitlilik şehri terk eder; ne kuş sesi kalır ne de bir böceğin izi.

Tanıdık geldi mi bunlar? Barselona’nın yaptığı şey ise son derece yalın ama radikal bir kabulleniş: Doğayı bastırmak yerine onunla iş birliği yapmak.

Toprak suyu emdikçe yeraltı su kaynakları besleniyor; ağaçlar yapraklandıkça gölge artıyor; buharlaşma sağlandıkça şehir doğal yollarla klima etkisi kazanıyor.

Üzeri kapatılmış her şey öyle kalmak zorunda değil…Klimatik krizlerle, aşırı sıcak dalgalarıyla ve düzensiz yağışlarla mücadele etmek için devasa mühendislik harikalarına, milyarlarca dolarlık yapay teknolojilere her zaman gerek yok. Bazen en büyük teknoloji, ayağımızın altındaki o kadim topraktır. Toprak anadır.

Barselona, şehir inşa etmenin, kentte yaşamanın farklı bir yolunun mümkün olduğunu kanıtlıyor. Otomobil merkezli değil, insan ve doğa merkezli bir şehircilik... Çocukların egzoz dumanı yerine toprak kokusuyla büyüdüğü, yaşlıların gölgesinde soluklandığı ıhlamur ve çınar ağaçlarının yeniden caddelere kök saldığı bir yaşam alanı.

Geleceğin şehirlerine bir çağrı

Akdeniz çanağındaki tüm şehirlerin, özellikle sıcak havanın ve kuraklığın her geçen yıl daha da derin hissettirildiği coğrafyaların, bu deneyimden çıkaracağı çok ders var.

Betonun ve asfaltın kalıcılığı bir kader değildir. Üzeri örtülmüş, nefessiz bırakılmış her toprak parçası, üzerindeki yük kaldırıldığı anda yeniden yeşermeye hazırdır. Barselona bize şunu hatırlatıyor: Şehirlerimizi iklim krizine karşı dirençli kılmak ve yaşamı yeniden keyifli hale getirmek için bazen yeni bir şey inşa etmek gerekmez; sadece biraz betonu söküp doğanın kendi yerini geri almasına izin vermek yeterlidir.