Işıklı şölenlerle bezenmiş dünya yeni bir yılı bekliyor. Hep daha iyiyi umarak… Işık mutluluğun kapısını da açıyor.  Umudu da getiriyor. 

Sevgili arkadaşım Asuman Tümer’in bizlerle  paylaştığı pek yakında yayımlanacak  “Tanrılar Olimpos’tan inmeyecekler mi” adlı kitabından birkaç paragraf:

“Neon ışıkları yağmurla karışınca/ şehir, yıldızların yere inmiş hâli gibi parlıyor. Ve tanrılar o an anlıyor:

İnsan hâlâ sevgiye inanıyor.

Bu umut, Olympos’a kadar yükseliyor.

Bu yüzden tanrılar inmiyorlar; çünkü şehirlerin üzerinde yanan o titrek, renkli ışıklarda insanın hâlâ kalbinin yerini bildiğini görüyorlar.

Belki de romantizmin en güzel yanı bu: Tanrılar artık dünyaya inmiyor ama Umut hâlâ insanlar arasında usulca dolaşıyor.

Olympos’un tanrıları insanın içindeki o eski, kadim duygulardan başkası değil belki de. İnsan korktukça, âşık oldukça, umut ettikçe, hayal kırıklığı yaşadıkça onlar hep oradalar. 

Belki de şöyle söylemek gerekir: “Tanrılar Olimpos’tan inmedi; biz dünyadan uzaklaştık.”

İnsanlığın karmaşası arttıkça, iyilik ile kötülüğün sınırı bulanıklaştıkça, sesler çoğalıp anlamlar azaldıkça… Tanrılar sessiz kaldı.

Ama tamamen gitmediler.Hâlâ rüzgârın arasında, vicdanın kıyısında, kalbimizin en dar geçitlerinde duruyorlar.

Ve sevgi  bir “tanrı dokunuşudur” aslında.

***

Asuman Tümer’den bu alıntıyı yapmamın nedeni yine sevgili arkadaşım Nil Serter’in “Işık Bayramları” isimli yayını… 

Noel bitiyor, ışık bayramları bitmiyor… Noel döneminin telaşı, vitrinlerin ışıltısı ve sokakların yılbaşı süsleri geride kalır… Ama dünyada ışık hiçbir zaman tamamen sönmez. Özellikle son yirmi yıldır, kentlerin kültürel takviminde yükselen bir yıldız var: “ışık bayramları.” Bu festivaller, yalnızca karanlığı aydınlatmakla kalmıyor; kent hafızasını dönüştürüyor, turizmi canlandırıyor ve teknolojinin sanata nasıl ruh üflediğini gösteriyor.

Bu akımın en bilinen ve ilham veren örneklerinden biri kuşkusuz Lyon’daki Fête des Lumières. Kökleri 19. yüzyıl ortalarına uzanan bu gelenek, başlangıçta dini bir şükran ritüeliyken bugün çağdaş ışık sanatının dünyanın dört bir yanından gelen yaratıcıları buluşturduğu devasa bir kültür etkinliğine dönüştü. Aralık ayının başında şehir, bazilikanın duvarlarından nehir kıyılarına kadar bir açık hava sahnesine dönüşür. Yalnızca Fransa’dan değil, dünyanın pek çok ülkesinden yüz binlerce ziyaretçi kente akın eder; oteller dolar, restoranlar günler öncesinden rezervasyonla çalışır. Lyon, ışık sayesinde kendini her yıl yeniden keşfeden bir şehir gibidir.

İki kez tanık olduğum Lyon’daki Fête des Lumières gerçekten mükemmeldi…

Ve Lyon’la bitmez hikâye. Berlin Festival of Lights, tarihi binaları dijital sanatın tuvaline çevirirken; Amsterdam Light Festival, kanallar boyunca uzanan şiirsel ışık heykelleriyle kenti baştan sona yeniden yorumlar.

Sidney Vivid festivali ise ışığı müzikle, sahne sanatlarıyla ve dijital enstelasyonlarla buluşturarak kentsel kültüre bambaşka bir enerji katar. Asya’da Taiwan Lantern Festival ve Seul Işık Festivali gibi örnekler, yerel motiflerle çağdaş ışık sanatını bir araya getirerek gelenekle yeniliğin güçlü diyaloğunu kurar.

Bu festivallerin ortak yanı yalnızca “görsel şölen” olmaları değil. Işık bayramları, kentlerin kültürel kimliklerini yeniden üretme biçimi haline geliyor. Yaratıcı endüstriler için yeni bir alan açıyor, genç sanatçılara uluslararası görünürlük sağlıyor ve turizmi yılın yalnızca birkaç haftasına sıkışmış olmaktan kurtarıyor. Üstelik sürdürülebilirlik kaygıları da giderek daha belirgin. LED teknolojileri, enerji verimliliği ve karbon nötr programlar, modern ışık festivallerinin temel başlıkları arasında.

Işık bayramlarının yükselen cazibesi, turizmin hızla tüketilen bir endüstri olmaktan çıkıp daha yavaş, daha derin ve daha saygılı bir modele evrilmesine de kapı aralıyor. “Slow travel” yaklaşımı, bir şehre yalnızca uğramayı değil; orada kalmayı, sokakları dinlemeyi, yerel yaşamla ilişki kurmayı önerir. İşte ışık festivalleri de tam bu noktada güçlü bir rol üstleniyor.

Bir kenti sadece gündüz gezenlerin görmediği ikinci bir katman, gece ışıkla beliriyor. Ziyaretçiler, birkaç saatlik hızlı turlardan ziyade, şehrin farklı bölgelerinde düzenlenen enstelasyonları takip ederek günlere yayılan bir deneyim yaşıyor. Bu da otantik mahalle ekonomilerinin canlanmasını sağlıyor: küçük kafeler, yerel restoranlar, zanaat dükkânları ve aile işletmeleri turizm pastasından daha adil bir pay alıyor.

Ayrıca bu festivaller, kentin kendi hikâyesini merkezde tutuyor. Yerel tarih, ışık sanatının diline tercüme ediliyor. Eski bir kilisenin cephesine yansıtılan animasyon, yalnızca estetik bir görüntü değil; kentin kolektif belleğini görünür kılan bir anlatı aracına dönüşüyor. Böylece turizm, “tüketmek” yerine “anlamak ve paylaşmak” üzerine kurulu bir kültürel deneyime evriliyor.

Sürdürülebilirlik yalnızca kültürel değil, çevresel anlamda da gözetiliyor. Birçok festival, enerji verimli teknolojiler, karbon ayak izini azaltan planlamalar ve geri dönüşümlü materyaller kullanarak ışığın gelecekle barışık olmasını hedefliyor. Işık artık yalnızca parıltı değil; sorumlulukla tasarlanmış bir sanat.

Belki de bu yüzden ışık bayramları, hız çağında bize yavaşlamayı hatırlatıyor. Bir meydanda durup bir enstalasyonu izlemek, kalabalığın içinde kısa bir sessizlik yakalamak, kentin ritmine uyumlanmak… Işığın yavaşça yayılan bu yolculuğu, turizmi bir “koşu parkuru” olmaktan çıkarıp bir “keşif yürüyüşüne” dönüştürüyor.

Belki de ışığın büyüsü, tam da bu nedenle kalıcı. Karanlığı yenmek için değil, karanlıkla birlikte var olmak için parlıyor. İnsanlara bulundukları şehre başka bir gözle bakmayı öğretiyor. Tarihi binalar, köprüler, meydanlar her yıl başka bir hikâye anlatıyor.

Noel takvimde biter. Ama ışığın bayramı bitmez. 

Bütün yıl boyunca kuzey ve güney yarım küreyi saran Işık Festivalleri devam ediyor.

Çünkü ışık, kentlerin yalnızca vitrin süsü değil; kültürün, yaratıcılığın ve birlikte olmanın en zarif ifadesi.

Dünyadaki Işık Festivalleri Takvimi ile okurlarımıza rehber olmaya çalışalım:

OCAK

Amsterdam Light Festival (Hollanda) Kış boyunca devam eder…

Lux Helsinki – Finlandiya

ŞUBAT

Copenhagen Light Festival – Danimarka

GLOW Winter Special (Eindhoven, bazı yıllar)

Lantern Festival (Çin & Tayvan) Singapore Light to Night Festival (Singapur, Asya)

MART

Pingxi Lantern Festival (Tayvan, Asya)

NİSAN – MAYIS

Field of Light Uluru ( Avustralya / Okyanusya)

Bregenz Light Shows (sezona bağlı)

HAZİRAN

Vivid Sydney (Avustralya / Okyanusya)

Dark Mofo (Hobart, Avustralya / Okyanusya)

EYLÜL

Lichterfest Berlin – Almanya (yıllara göre Eylül/Ekim)

China Lights – Nature’s Glow (Çin / Asya)

EKİM

Lights Festival Dallas & York / Liverpool Lights (ABD & İngiltere)

Diwali – Festival of Lights (Hindistan & dünya çapında kutlanan ışık bayramı)

Berlin Festival of Lights – Almanya

Signal Festival – Prag, Çekya

Lumiere Durham – İngiltere (2 yılda bir)

KASIM

Canary Wharf Winter Lights 

GLOW Eindhoven – Hollanda

Winter Light Events – Dublin (İrlanda)

Loy Krathong & Yi Peng – Tayland 

Noor Riyadh (Suudi Arabistan)

Houston Lantern & Radiant Nature (ABD )

ARALIK

Lyon Fête des Lumières – Fransa

Luci d’Artista – Torino, İtalya

St. Lucia Işık Kutlamaları – İsveç (13 Aralık)

Seoul Winter Festa & Lantern Festivals (Güney Kore )

San Antonio “Illuminate” (ABD)