Türkiye’de turizmin kurumsallaşma süreci, idari yapıdaki dönüşümlerle doğrudan ilişkilidir. 1940’lı ve 1950’li yıllarda Basın-Yayın ve Turizm Umum Müdürlüğü çatısı altında yürütülen turizm faaliyetleri, 1957 yılında Basın-Yayın ve Turizm Vekâleti’nin (Bakanlığı) kurulmasıyla yeni bir evreye girmiştir. Her ne kadar bu dönüşüm sağlam bir hukuki zemine dayanmayan idari bir karar niteliği taşısa da, turizmin devlet örgütlenmesi içindeki konumunun yükseltilmesi açısından önemli bir kırılma noktasıdır.

Demokrat Parti iktidarı (1950–1960), Türkiye’de ekonomik kalkınma ve dışa açılma politikalarının hız kazandığı bir dönem olarak öne çıkar. Bu süreçte turizm, döviz getirici potansiyeli nedeniyle giderek daha stratejik bir alan haline gelmiştir. 1950 tarihli 5647 sayılı Turizm Müesseseleri Teşvik Kanunu ile 1953 tarihli Turizm Endüstrisini Teşvik Kanunu, sektörün hukuki çerçevesini genişletmiş; turizmi yalnızca tanıtım faaliyetlerinin ötesine taşıyarak ekonomik bir endüstri olarak ele alan yaklaşımın temelini oluşturmuştur.

1955 yılında Türkiye Turizm Bankası Anonim Şirketi’nin kurulması ise finansal altyapının güçlendirilmesi bakımından dikkat çekici bir adımdır. Elli yıl süreyle ve 10 milyon lira sermaye ile kurulan banka, turizm yatırımlarını desteklemeyi amaçlamıştır. İlk başkanlığını Prof. Dr. Muhlis Ete’nin üstlendiği kurumun kurucuları arasında Lütfi Kırdar ve Burhanettin Onat gibi önemli isimlerin yer alması, turizme verilen siyasal ve idari önemin bir göstergesidir.

25 Kasım 1957’de kurulan Beşinci Menderes Hükümeti ile birlikte turizm, ilk kez hükümet programında açık ve belirgin bir şekilde yer bulmuştur. Başbakan Adnan Menderes, turizmin artan ekonomik önemine dikkat çekerek, basın-yayın ve turizm faaliyetlerinin bir genel müdürlük bünyesinde yürütülmesinin yetersiz kaldığını vurgulamıştır. Bu doğrultuda Basın-Yayın ve Turizm Vekâleti kurulmuş, Balıkesir Milletvekili İbrahim Sıtkı Yırcalı ilk Bakan olarak atanmıştır.

Ancak bu yeni Bakanlığın dikkat çekici yönü, herhangi bir kuruluş kanununa dayanmamasıdır. Resmî Gazete’de yayımlanmış bağımsız bir teşkilat kanunu bulunmamakta; Bakanlık, 1949 tarihli Basın-Yayın ve Turizm Genel Müdürlüğü’nün mevcut teşkilat yapısı üzerinden faaliyetlerini sürdürmek zorunda kalmıştır. Bu nedenle müsteşarlık gibi temel idari birimler dahi oluşturulamamış, kurumsal yapı eksik kalmıştır. Bu durum, idari statü yükseltilmiş olsa da kurumsal altyapının tamamlanamadığını açıkça ortaya koymaktadır.

Bakanlığın teşkilat kanununa kavuşturulması amacıyla çeşitli girişimlerde bulunulmuş; Almanya Federal Hükümeti Basın ve Enformasyon Dairesi’nden Dr. Hans Stercken ile İsviçre Milli Turizm Ofisi Müdürü Siegfried Bittel uzman olarak Türkiye’ye davet edilmiştir. Hazırlanan “Teşkilât Kanunu Tasarısı” Milli Birlik Komitesi ve Kurucu Meclis’e sunulmuş, ancak 1961 Anayasası hazırlıkları nedeniyle yasalaştırılamamıştır. Bu gelişme, Türkiye’nin turizm alanında kurumsal yapılanma sürecinde dış teknik destek arayışında olduğunu göstermektedir.

27 Mayıs 1960 askerî müdahalesi, birçok alanda olduğu gibi turizm politikalarında da kesintiye yol açmıştır. 1957–1963 yılları arasında Bakanlık görevine dokuz farklı kişinin atanması, kurumsal sürekliliği olumsuz etkilemiştir. Bu dönemde Meclis tartışmalarında; bütçe yetersizliği, uzman eksikliği, yurtdışı ataşeliklerin etkinliği ve tanıtım faaliyetlerinin plansızlığı sıkça eleştiri konusu olmuştur. Ayrıca Bakanlığın adında yer alan “basın” ibaresinin çıkarılması ve kurumun esas faaliyet alanının turizm olarak yeniden tanımlanması gerektiği yönünde görüşler öne çıkmıştır.

Nihayetinde, Sekizinci İnönü Hükümeti döneminde 2 Temmuz 1963 tarih ve 265 sayılı Turizm ve Tanıtma Bakanlığı Kanunu kabul edilerek Türkiye’de ilk kez teşkilat kanununa sahip bir turizm bakanlığı kurulmuştur.

Yararlanılan kaynaklar: Kozak, N. (2020). Basın-Yayın ve Turizm Vekâleti (Bakanlığı), içinde: Kozak, N. (Ed.), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi. (Erişim: 01.03.2026); Tekinsoy, Y. E. ve Tekinsoy, B. (2025). Genel Müdürlükten Bakanlığa Kurumsal Dönüşüm: Basın-Yayın ve Turizm Vekâleti (1957–1963), Anatolia: Turizm Araştırmaları Dergisi, 36(3): 167–186.