Günümüzden 40–50 yıl önce, takvim yaz aylarını gösterdiğinde Anadolu’nun pek çok kentinde aynı soru dolaşırdı: “Bu sene fuara gidiyor muyuz?”

Bugün “fuar” deyince çoğumuzun aklına birkaç gün süren ticari organizasyonlar, kongre merkezleri, standlar, lansmanlar geliyor. Oysa bir zamanlar İzmir Enternasyonal Fuarı, sadece bir ticaret alanı değil; Türkiye’nin en büyük sosyalleşme, eğlence ve hatta “hayata karışma” sahnesiydi.

O dönemin fuar yolculuklarını hatırlayanlar çok iyi bilir: Bugünkü gibi karavan kiralama siteleri, “kamping” konseptleri yoktu. Anadolu’nun dört bir yanından insanlar otomobilleriyle bagajlarına çadırlarını, yataklarını, yorganlarını doldurup yola çıkarlardı.

Kimi, “kamyon kasası” dediğimiz geniş bagajlı arabalarını adeta karavan gibi kullanır; kamyon kasasının üstüne çadır serilir, altında yataklar, yorganlarda yatılır; yer sofralarında ile yemekler yenilirdi. Piknik tüpleri, katlanır sandalyeler, termoslar gelişigüzel ama bir o kadar da sistemli şekilde yerleştirilirdi. Çocukların görevi genelde aynıydı: Yol boyunca camdan dışarı bakıp hayal kurmak.

İzmir’e varıldığında fuar alanına yakın uygun bir yere çadırlar kurulur, arabalar hizalanır, adeta küçük bir “geçici mahalle” oluşturulurdu. Aynı kentten gelenler birbirine yakın konaklar, yıllar içinde “her fuarda aynı köşede” buluşan aileler ortaya çıkardı. Fuar, sadece gezilen bir yer değil, dönemi beklenen bir hayat dilimiydi.

İzmir Fuarı, Anadolu insanının büyük şehre, farklı kültürlere ve yeni akımlara temas ettiği en önemli platformlardan biriydi.

Gündüzleri standlar gezilir, yeni çıkan traktörler incelenir, ev eşyalarına bakılır, teknoloji harikası sayılan teypler, televizyonlar, buzdolapları hayranlıkla izlenirdi. Çocuklar için lunapark, pamuk şeker ve dönme dolap; büyükler içinse başka bir cazibe merkezi vardı: Gazinolar.

“Durumu uygun olan” aileler için fuar demek, sadece fuar alanında dolaşmak değil, bir akşam da olsa gazinoya gitmek demekti. Biletler günler öncesinden alınır, o geceye özel kıyafetler valizden özenle çıkarılırdı.

Büyük sanatçıların fuar gazinolarında sahne aldığı, masaların dolup taştığı, bir masanın etrafına sığmaya çalışan kalabalık ailelerin kahkahalarla, alkışlarla, zaman zaman gözyaşıyla dolu geceleri… Fuar, Anadolu insanının “sahnede gördüğü” sanatçıyla ilk defa aynı havayı soluduğu yerdi. Kasetlerden, plaklardan dinlenen sesler, bir anda sahnenin ortasında “gerçek” olurdu.

Birçok çocuk için bu gazino akşamları, hayatında gördüğü ilk “canlı müzik” deneyimiydi. Kimi için bir sanatçının sesine, kimi için sahnenin ışıltısına, kimi içinse o kalabalık masalarda kurulan aile sohbetlerine dair unutulmaz bir anı.

Bugün turizm dendiğinde aklımıza daha çok deniz, kum, güneş üçlüsü geliyor. Oysa İzmir Fuarı, tam anlamıyla bir “iç turizm” hareketiydi.

Anadolu’nun pek çok kentinden insanlar fuar dönemi için bütçe ayırır, tatillerini ona göre planlar, izinlerini fuar takvimine göre alırlardı. “Bu yaz tatile nereye gidiyorsunuz?” sorusunun cevabı çoğu zaman kısaydı: “Fuara.”

Fuar aynı zamanda Türkiye’nin kendi içinde tanışmasıydı. Karadeniz’den gelen bir aile Ege’nin balığını, Ege’den gelen biri İç Anadolu’nun tandırını, Doğu’dan gelen biri Ege kıyılarının akşam serinliğini ilk kez fuar vesilesiyle deneyimleyebilirdi. Yeni müzik türleri, yeni yemekler, yeni giyim tarzları, hatta yeni fikirler… Tüm bunlar fuarın koridorlarında, çimlerinde, lunaparkında, gazinolarında dolaşıyordu.

Bugün ne fuar aynı fuar, ne de biz aynı biziz. Elbette nostalji her zaman “eskiyi olduğundan daha güzel” gösterir. Ancak yine de şu soruyu sormadan geçmek zor: Fuarla birlikte, acaba neleri kaybettik?

En başta “birlikte yaşama hâli”ni…

O dönem fuar, farklı sınıflardan, farklı şehirlerden, farklı dünya görüşlerinden insanların aynı masaya oturabildiği, aynı şarkıda tempo tutabildiği, aynı lunaparkta aynı korku tünelinde bağırabildiği bir ortak zemindi. Bugün ise eğlence daha bireysel, daha ekranlara, daha kapalı mekânlara sıkışmış durumda.

İkincisi, “yavaşlamayı” kaybettik. O zamanlar fuara gitmek, bir hafta hatta birkaç hafta süren bir süreçti: Yola çıkma hazırlığı, çadır kurma telaşı, sabah fuara, akşam gazinoya, arada denize girme planları… Bugünün hız çağına göre neredeyse “lüks” sayılabilecek bir yavaşlık söz konusuydu. Şimdi çoğu tatil, üç gün, beş gün sıkıştırılmış hızlandırılmış bir klip gibi yaşanıyor.

Üçüncüsü, “bir arada hatırlama” kültürü zayıfladı. O fuar yılları, aile anılarının ortak zeminlerinden biriydi. “Hatırlıyor musun, fuarda…” diye başlayan cümleler, üç kuşağı aynı hikâyede buluştururdu. Bugün her bireyin kendi ekranında, kendi algoritmasının içinden yaşadığı bir hayat var; ortak hatıraların üretildiği mekânlar ise giderek azalıyor.

Peki bu, artık hiçbir şeyin eskisi gibi olamayacağı anlamına mı geliyor? Belki. Ama bu, yeni “fuarlara” ihtiyaç duymadığımız anlamına gelmiyor.

Bugün belki ne çadırlarımızı alıp haftalarca aynı şehirde kalıyoruz, ne de arabalarımızı karavan niyetine dönüştürüyoruz. Ancak hâlâ insanların bir araya gelmeye, birlikte eğlenmeye, yüz yüze gülmeye, omuz omuza şarkı söylemeye ihtiyacı var.

Belki de mesele, birebir geçmişi geri getirmek değil; o ruhu, bugünün imkânlarıyla yeniden düşünmek. Kent festivallerini, kültür-sanat etkinliklerini, gastronomi şenliklerini, açık hava konserlerini tasarlarken, eski İzmir Fuarı’nın ruhundan ilham almak.

İzmir Fuarı, bir dönemin “tatil”i, “eğlencesi,” “kültür buluşması,” “müzik sahnesi” ve “turizm etkinliği”ni tek potada eriten eşsiz bir deneyimdi. Bugün onu özlemle anıyorsak, belki de asıl özlemimiz, bu kadar çok şeyi aynı anda ve aynı yerde paylaşabildiğimiz o birlikte yaşama hâlinedir.

Belki de yeniden sormanın zamanıdır:

Bu ülkenin insanları, bir fuar vesilesiyle olsun, yeniden aynı masanın etrafında toplanmayı hak etmiyor mu?

Yararlanılan kaynaklar:

Dursun, M. T. (2019). İzmir Enternasyonal Fuarı. İçinde: N. Kozak (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi. https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/izmir-enternasyonal-fuari (Erişim tarihi: 02.03.2026); 

Erden, Ö. İ. (2014). Yerel halkın İzmir Enternasyonal Fuarı’nın etkilerine yönelik algıları (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Eskişehir; 

Polat, E. (2008). Uluslararası İzmir Fuarı’nın kuruluşu ve ilk sergiler (Yayımlanmamış doktora tezi). İzmir: Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.