Beatnik, Hippi ve 1968 Kuşağı’nın etkileri yalnızca ya­şadıkları dönemle sınırlı kalmadı. Ortaya çıkış neden­leri pek çok konuda benzer olan hippi ve 1968 öğrenci hareketlerinin sonuçları günümüzde de devam ediyor. Dünyayı yöneten güçler, hippilerin destek verdikleri protestolardan ve 1968’lerde yaşanan olaylardan dersler çıkararak, ileriki yıllarda benzer gelişmelerin olmaması için bir­takım “düzenlemeler” yapmayı ihmal etmediler! 

Hippilerin dünya üzerinde bıraktıkları etkileri ve de­ğişimlerini birkaç başlık altında derlemek mümkün görünüyor. Bazılarının net sonuçları olsa da, bazı et­kilerin sonuçları zamana yayılı. Hippi hareketi basit bir olay değildi, bugüne de yansıyan sosyal ve siyasal etkileri oldu. Bir burjuva gençliği hareketini, yalnızca uyuştu­rucu bağımlılığı ile anlamaya ve anlatmaya çalışmak biraz sığ kalıyor. 

Örneğin üniversitelerde verilen eğitim, hippi ve 1968 Kuşağı’ndan sonra yeniden düzenlendi. Üniver­sitelerin çoğunluğunun yüksek meslek okulu haline getirilmesine giden nedenler için hippilere ve 1968 Kuşağı’nın sonuçlarına bakmak doğru olur. Hippi akımı ve 1968 Kuşağı, dünyayı yöneten güçlerin üni­versite kavramını tekrar gözden geçirmeleri için bir gerekçe oldu. Üniversitelerde toplumu, dünya siya­setini ve ekonomiyi sosyal etkileri boyutuy­la anlaşılmasına katkıda bulunan dersler ve konular müfredatlardan ağır ağır kaldırıldı. Bu bağlamda Ekonomi Politik dersleri ya tümüyle kaldırıldı veya derslerin okutulması çeşitli gerekçelerle engellendi; Sosyoloji, Sosyal Psikoloji derslerinin içerikleri yeni­den düzenlendi. Makro İktisat gibi derslerin içerik­leri piyasa ekonomisinin ihtiyaçlarına göre yeniden şekillendirildi. Bu dersleri veren hocalar arasında derslerinin kaldırılması dolayısıyla işsiz kalanlar dahi ol­du. Ekonomi dersleri artık para, döviz, altın ve borsa hareketlerini ampirik içerikte inceleyen bir alan haline geldi. Bütün bu uygulamalar önce ABD, sonrasında da Avrupa üni­versitelerinde ağır ağır uygulamaya konuldu. Bizde de 1982 yılında yürürlüğe giren Yüksek Öğretim Yasası da bu konuda kendi üzerine düşeni yaptı!...

Hippilerin somut katkıları arasında yer alan barış ve savaş karşıtlığı, en azından Vietnam Savaşı için amacına ulaştı. Hippilerin ve 1968 gençliğinin yoğun protestoları neticesinde Vietnam Savaşı hedeflenen sonuçlara ulaşılamadan erken sona erdi. Bu bağlam­da ABD, 1970 ve hatta 1980’li yıllarda sıcak savaş­lara doğrudan dahil olma konusunda eskisi gibi pek istekli davranamadı. Ek olarak, Sovyetler Birliği’nin Çekoslovakya ve Macaristan işgalleri hippilerce sa­mimiyetle ve cesaretle lanetlendi. 

Hippilerin diğer etkisi de uyuşturucunun serbest bırakılması üzerine oldu. 1960’lardan itibaren uyuş­turucu kullanımı ABD gençliği arasında hızla yaygın­laştı. Birtakım uyuşturucu içerikli hapların serbestçe satışı yapılır hale geldi. Bunun siyasi ve sosyal pek çok etkisi oldu. İlk olarak hippilerin yoğun uyuşturu­cu kullanımları dolayısıyla toplum gözündeki olumlu imajları yıkıldı. Böylelikle hippilerin pek çok haklı protestosuna soru işareti ile yaklaşıldı. Hippiler ara­sında yaygın olan “1960’ları hatırlıyorsan, o zaman gerçekten orada değildin” sözü, hippiler arasındaki uyuşturucu kullanma yaygınlığını açıklayan bir de­yim olmasının yanı sıra, bu akımı da tüketen ve sona erdiren bir neden oldu. 

Hippilerin uyuşturucu ve özellikle eroin kullanma­ları Amerika Birleşik Devletleri’nde muhafazakârların dikkatlerini 1968’lerde genç­ler üzerine çekti. Gençlerin uyuşturucu kullanımı, muhafazakârların bu gelişmelerden rahatsız olmala­rına yol açtı. Bu gelişmeler o dönemde ABD Başkanlık seçimine Cumhuriyetçi Parti’den başkan adayı olarak girecek olan Nixon’un dikkatinin eroinin hammaddesi olan haşhaş ekimi yapan ülkelere yönlendirilmesine neden oldu. Dünyadaki en kaliteli afyonu üreten Türk çiftçi­si ABD’li muhafazakârların hedefi haline geldi. Nixon yönetimi, uyuşturucu konusunda dehşet verici duru­mu büyük ölçüde haşhaş üreticisi ülkelerden, özel­likle Türkiye’den ABD’ye yapılan afyon kaçakçılığına bağlamaktaydı(1). Aslında, dönemin Başbakanı Süleyman Demirel’in sözüyle Türkiye’nin üret­tiği yıllık 120 ton afyon, ABD gençliğinin bir haftalık ihtiyacını ancak karşılayabilecek kadar olmasına kar­şılık, Nixon’u Türkiye’de haşhaş tarımının yasaklan­ması talebinden vazgeçiremedi. Başbakan Demirel, ABD’nin giderek olumsuzlaşan tutumunu biraz olsun yumuşatmak ve oy deposu olan taşrayı kaybetmemek için 30 Haziran 1970 tarihli bir kararname ile haşhaş ekilen illerin sayısını yediye indirdi. Buna göre 1970 - 71 Ekim döneminde Afyon, Burdur, Denizli, Isparta, Kütahya ve Uşak illerinin tamamı ile Konya’nın Akşe­hir, Ilgın, Beyşehir ve Doğanhisar ilçelerinde haşhaş ekimine izin verilirken, Amasya, Merzifon, Gümüş­hacıköy, Taşova, Suluova, Çorum, Osmancık, İskilip, Mecitözü ve Ortaköy’de haşhaş ekimi yasaklandı. Ka­rarnamede ayrıca, 1971 Sonbaharı’ndan itibaren De­nizli, Uşak, Akşehir, Ilgın, Beyşehir ve Doğanhisar’da da haşhaş ekiminin yasaklanacağı bildirildi.

1968’ler­de itibaren Türkiye’de haşhaş tarımının yasaklanma­sına ilişkin ABD’nin ısrarlı talepleri, 12 Mart 1971 Askeri Muhtırası’na kadar devam etti. Her nasılsa 12 Mart 1971 sonrasında yönetime gelen Nihat Erim Hükümeti, yönetime getirildikten üç sonra Türkiye’de haşhaş ekimini yasakladı! 

San Francisco’da doğan ve ardından bütün ABD’yi ve Avrupa’yı saran hippi ha­reketi mensuplarının uyuşturucu düşkünlüğü, adını haşhaş bitkisinden elde edilen Afyon’da ve diğer pek çok ildeki on binlerce çiftçi ailesinin kazanç kapısının 1971’de kapanmasına yol açtı. Ardından 1973 yılın­da kurulan Ecevit Hükümeti birtakım sınırlamalar getirerek afyon ekimine yeniden izin verdi. Sonraki yıllarda Türkiye’deki haşhaş üretimi ABD gençleri­ni “zehirlemeyecek” bir düzeye indirgendi!... Ama haşhaş tarım alanları İran, Pakistan ve Afganistan’a kaydı. Dahası özellikle Afganistan’daki haşhaş tarı­mı devletin değil, illegal örgütlerin kontrolünde ya­pılmaya, buradan elde edilen gelir de terörü finanse etmeye başladı ki Afganistan’daki ve diğer bazı terör örgütlerinin finansmanında haşhaş tarımı önemli bir kaynak oldu. Olan Afyonlu çiftçiye oldu… (2)

Ellerinde sihirli değnekleri yoktu ama dokunduk­ları her şeyi değiştirmeye çalıştılar, arkalarını büyük güçlere dayamadılar ama inandıkları şeyler uğruna sonuna kadar gidebildiler. Hayal etmek ve inanmak en çok onların yaşadığı dönemde anlamını buldu. Anne babalarının da içinde bulunduğu pek çok insan tarafından uyuşturucu kullandıkları, aşka ve özgür sekse inandıkları için kıyasıya eleştirildiler. Yine de hiçbir kuşak inançlarını hayata geçirmek için onlar kadar inat etmedi. Budist öğretinin onlara söylediği gibi kendilerini yaşamın akışına bıraktılar ve bu akış onları gitmeleri gereken yere götürdü. 1967 yılının haziran ayı sonunda Beat Kuşağı olarak da bilinen bir grup insanın San Fransisco’nun Haight Ashbury semtinde başlattıkları hareket internetin ve teknolojinin olma­dığı bir çağda en özel ve kişisel iletişim yollarından biri olan müzikle yayıldı. “Bir gitar çığlığıyla Woods­tock çayırında milyonlarca insan bir araya geldi. Seks önündeki geleneksel bütün sınırlamalar ‘milletin’ gözü önünde kırıldı. Aile, ulusal kimlik, askerlik ve din tabu olmaktan çıktı. Hindistan’a, Tibet’e, Nepal’e, Katmandu’ya oto-stopla, bisikletle, hatta atla, devey­le, katar katar kontramisyonerler gittiler(3). 

Sonrasında bu akıma inananların önemli bir kısmı “Yuppy(4)” oldu. Uyuşturucu ile dünyayı değiştirecek­lerdi, ama uyuşturucu onları değiştirdi. Düzene uydu­lar. Pek çoğu uyuşturucudan 1960’larda, 1970’lerde dünyadan göçtüler, geri kalanları ise dünyanın çeşitli bölgelerinde “sessiz-sedasız”, inandıkları gibi ya­şıyorlar. İnandıkları yaşamı açık olarak yaşayanlar olduğu gibi, “sessiz ve derinden” hippi felsefesine inançlarını sürdürenler de var!...

Yararlanılan kaynaklar: (1) https://cemiletarhan.wordpress.com/tag/afyon/; (2) https://tr.wikipedia.org/wiki/Afganistan%27da_afyon_%C3%BCretimi; (3) http://donhanzala.blogspot.com.tr/2014/02/istanbuldan-katmanduya-hippi-yolculugu.html; (4) https://en.wikipedia.org/wiki/Yuppie.

Not: Bu yazının tam metni için bkz.: Kozak, N. (2018). Hippiler. İçinde: (Kozak, N., Editör), Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm: Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler. İstanbul: Yıkılmazlar Matbaası.