Osmanlı İmparatorluğu'nun 19. yüzyıl sonlarında düzenlemeye başladığı ve katıldığı sergiler ve fuarlar, bir dönüşüm gayretinin belirtileri arasında yer alır

İkinci Abdülhamid'in hükümdarlığı döneminde (1876–1909), bu etkinlikler yalnızca ticari platformlar olmanın ötesine geçti; ülkenin üretim kapasitesini, sanayileşme azmini ve modernleşme vizyonunu simgeleyen güçlü araçlara dönüştü.

Osmanlı'da "sergi" kavramı, 1863'te İstanbul'da açılan Sergi-i Umûmî-i Osmânî ile ilk kez hayat bulmuştu. Abdülhamid döneminde ise yurtiçi yerel sergiler ile yurtdışı uluslararası fuarlara katılım, daha sistematik ve yoğun bir yapı kazandı.

Bu sergilerin amacı, ürün teşhirinin ötesindeydi. Bu organizasyonlar, Osmanlı topraklarının sadece bir tüketim pazarı değil, aynı zamanda etkin bir üretim merkezi olmaya dönük hedeflerini gösteren işaretlerdir.

Tüm bu çabalara rağmen geniş coğrafya, ulaşım ve lojistik eksiklikleri, ekonomik kısıtlamalar dolayısıyla sergi faaliyetleri yapısal engellerle karşılaştı. Ulusal çapta büyük sergiler için gerekli altyapının yetersizliği nedeniyle bazı kapsamlı "umumi-ulusal" sergiler gerçekleştirilemedi. Buna karşılık, vilayet düzeyinde düzenlenen çok sayıda küçük ve orta ölçekli etkinlik, tarım ile sanayiyi bütünleştiren yeni bir fuarcılık geleneği yarattı.

Abdülhamid dönemi sergileri, Osmanlı tarihinin kritik bir evresini temsil eder. Şöyle ki, yerli üretim bilincini yükselterek dışa bağımlılığı azaltma hedefini barındıran girişimlerdi. Günümüz Türkiye'sindeki fuar merkezleri ve sergi salonları, bu geleneğin temellerinin büyük oranda bu dönemde atıldığını gösterir.

Osmanlı sergileri, salt "ticaret fuarları" değildi; modernleşmenin canlı vitrinleriydi. Raylı sistemlerin yayılması, buharlı makinelerin kullanımı, vilayetlerin üretim potansiyeli ve Osmanlı'nın küresel görünürlüğü, bu etkinliklerin temelini oluşturuyordu. Bugün bir tarım-sanayi fuarında stand kuran her üretici, yüz yıl önceki bu adımların devamı niteliğindedir. 

Ülke içinde düzenlenen Osmanlı sergileri: 

1894 – Dersaadet Ziraat ve Sanayi Sergisi (İstanbul)

1901 – Konya Halı, Kilim ve Mensucat Sergisi (Konya)

1892 - Filibe Sergisi

1897 - İane Sergisi

1903 – Diyarbakır Ziraat ve Sanayi Sergisi (Diyarbakır)

1903 – Halep Ziraat ve Sanayi Sergisi (Halep)

1903 – Trabzon Mamulat ve Mahsulat / Sanayi-i Dâhiliye Sergisi (Trabzon)

1903 – İzmir Ticaret ve Sanayi Sergisi (İzmir)

1903 – Sivas Hamidiye Sınai ve Ziraat Sergisi (Sivas)

1903 – Ma‘mûretü’l-Aziz Sınaat ve Ziraat Sergisi (Ma‘mûretü’l-Aziz / Elazığ)

1905 – Edirne Mahsûlat ve Mamûlât-ı Dâhiliye Sergisi (Edirne)

1906 – Bursa Mamulat ve Mahsulat Sergisi (Birinci Bursa Sergisi) (Bursa)

Osmanlı İmparatorluğu’nun katıldığı dünya fuarları:

1876 – Philadelphia Centennial Dünya Sergisi

1889 – Paris Dünya Sergisi (Exposition Universelle)

1893 – Chicago Kolomb Dünya Fuarı (World’s Columbian Exposition)

1894 – Anvers Sergisi (Antwerp World’s Fair)

1900 – Paris Sergisi (Exposition Universelle de 1900)

1904 – St. Louis Dünya Fuarı (Louisiana Purchase Exposition)

1905 – Liège Dünya Sergisi (Exposition Universelle de Liège)

Yararlanılan kaynaklar:  Türkiye Turizm Ansiklopedisi. (2025). Osmanlı sergi ve fuar geleneği üzerine içerikler, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com; Acar, M. (2021). II. Abdülhamid dönemi Osmanlı mahallî fuarcılığı bağlamında 1906 Bursa Sergisi. Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi, 8(2), 233–260; Demir, H. (2020). Osmanlı’da sergi ve fuarcılık faaliyetleri (19. yüzyıl sonu – 20. yüzyıl başı). Türk İktisat Tarihi Araştırmaları Dergisi, 6(1): 89–112; Özcan, A. (2018). II. Abdülhamid dönemi modernleşme politikaları ve sergi faaliyetleri. Belleten, 82(293): 415–450; Yıldız, G. (2019). Osmanlı İmparatorluğu’nda uluslararası sergilere katılım ve temsil stratejileri. Tarih İncelemeleri Dergisi, 34(1): 121–148; Dursun, M. T. (2021). Fuar performansı, hizmet algısı, algılanan değer ve davranışsal niyet arasındaki ilişkinin incelenmesi (Doktora Tezi). Eskişehir: Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü.