Türkiye’de turizmin bir “sektör” olmanın ötesine geçip bilimsel temellerle ele alınmaya başlaması, özellikle 1970’li yılların ikinci yarısında belirginleşir. Bu yıllar, turizmde planlama, eğitim ve yönetim ihtiyacının görünür olduğu; “deneyimle öğrenme”nin yanına “bilimsel yaklaşım”ın da eklendiği bir eşiktir. Bu eşik, yükseköğretimde turizm işletmeciliği eğitimini lisans düzeyinde kurumsallaştıran yeni okulların açılmasını beraberinde getirir. 1975’te Balıkesir, 1977’de Aydın, 1979’da Mersin ve 1984’te Nevşehir’de açılan yüksekokullar, Türkiye’nin turizm eğitiminde öncü kurumları olarak anılır. Zamanla sektör büyüdükçe, nitelikli insan kaynağı ihtiyacı da artar; bu ihtiyaç, turizm eğitimi veren kurumların sayısında hızlı bir yükselişi tetikler. Bu okullar yalnızca yönetici adayları yetiştirmekle kalmaz; aynı zamanda Türkiye’de turizm literatürünün oluşmasına, akademik tartışmanın derinleşmesine ve turizm bilgisinin kurumsallaşmasına önemli katkılar sağlar.

Bu öncü kurumlar arasında Aydın’da başlayan hikâye, hem eğitim tarihinin hem de Türkiye’de turizmin dönüşümünün izlerini taşıyan özel bir kurumsal yolculuktur.

Aydın Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu’nun kökleri, Türkiye’de turizm alanında iki yıllık önlisans eğitimi veren ilk yükseköğretim kurumlarından biri olarak 1974 yılında Aydın’da açılan “Aydın Önlisans Yüksekokulu”na uzanır. Bu kuruluşun arka planında, Ege Üniversitesi’nin akademik birikimi belirleyici olur. Zira Ege Üniversitesi’nde 1969’da açılan Turizm ve Otel İşletmeciliği Kürsü’sünün yeterli öğretim elemanı ve kaynak kapasitesine sahip olması, bu birikimin bölgeye yayılabileceği düşüncesini güçlendirir. Aydın, o günün şartlarında turistik bir merkez olmaktan çok “başlangıç noktası” olarak görülür: yetişmiş insan kaynağını değerlendirmek, çevre illere etki edebilecek bir çekirdek oluşturmak ve turizm eğitimini ülke geneline yaygınlaştırmak.

1977’de Ege Üniversitesi bünyesinde İşletme ve İktisat Fakülteleri’nin açılmasıyla birlikte, okul 1977-1978 öğretim yılında dört yıllık lisans programına dönüşür ve “Aydın Turizm ve Otel İşletmeciliği Yüksekokulu” adını alır. 1982’de yürürlüğe giren düzenlemelerle yüksekokul bu kez Dokuz Eylül Üniversitesi’ne bağlanır ve “Aydın Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu” adıyla yeni bir döneme girer. 1992’de Adnan Menderes Üniversitesi’nin kurulmasıyla yüksekokul bu üniversiteye bağlanır; 2013 yılında ise Turizm Fakültesi statüsüne kavuşarak kurumsal kimliğini bir üst basamağa taşır.

Bu kronoloji, bir isim ve bağlılık değişiminden ibaret değildir. Asıl hikâye, bu kurumun kimi zaman “yoklukla”, kimi zaman “umutla”, kimi zaman da “dirençle” örülmüş gündelik yaşamında saklıdır.

Okulun ilk yılları, Türkiye’de yükseköğretimin yaygınlaştırılması çabasının bir yansımasıdır; fakat bu yaygınlaşma, çoğu zaman fiziksel ve sosyal olanaklar açısından zorlu bir başlangıcı da beraberinde getirir. 1974’te öğretime, Aydın Lisesi içinde dört oda ve bir büyük salondan oluşan yıpranmış bir bölümde başlanır. Mekân darlığı, kütüphane eksikliği, öğretim elemanı odalarının yetersizliği, yemekhane ve araç-gereç sorunları… Okul, kapasitesinin üzerinde öğrenci alırken, altyapı aynı hızla büyüyemez.

Kısa süre sonra İsmet İnönü Ortaokulu’na taşınılır ve bu bina yaklaşık on üç yıl boyunca geçici çözüm olur. Ancak burada da başka bir güçlük ortaya çıkar: üniversite öğrencileri ile ortaokul öğrencilerinin aynı binada eğitim görmesi. Üniversite kelimesinin çağrıştırdığı kampüs atmosferi, laboratuvarlar, akademik mekânlar yerine; bir ortaokul binasında “yüksekokul” tabelasıyla karşılaşmak, öğrenciler kadar öğretim elemanları için de sarsıcıdır. Bu nedenle Aydın’daki ilk yıllar, çoğu kişi tarafından “üniversite hayali ile gerçeklik arasındaki mesafe” olarak hatırlanır.

Bütün bunlara rağmen, bu yıllar aynı zamanda güçlü bir dayanışmanın da doğduğu dönemdir. Yemekhane sorunu kimi zaman yerel desteklerle, kimi zaman yaratıcı çözümlerle aşılmaya çalışılır. Küçük imkânlar, büyük emekle tamamlanır.

1980’li yılların sonuna doğru okul için yeni bir dönüm noktası belirir: Aytepe’ye taşınma. 1988-1989 ders yılında öğrenci yurtlarının hizmete açılması ve 1989’da okulun kendi binasına taşınması, fiziksel koşullarda belirgin bir rahatlama yaratır. Derslikler, çalışma alanları, kantin-kafeterya düzeni, uygulama laboratuvarı gibi ihtiyaçlar daha yönetilebilir hâle gelir. Her şey mükemmel değildir; spor salonu ve sahaların eksikliği gibi sıkıntılar sürer. Ancak yine de Aytepe, kurumsal hafızada “yeni bir başlangıç” duygusuyla anılır.

1992’de okulun Adnan Menderes Üniversitesi’ne bağlanması, yerel bir üniversitenin parçası olma umudunu doğurur. Fakat bu süreçte binanın rektörlükle paylaşılması gibi yeni sorunlar da ortaya çıkar. Bu durum, yıllardır tartışılan Kuşadası’na taşınma fikrini yeniden gündeme getirir.

1996’da yüksekokul Kuşadası’na taşınır. Bu adım, turizm eğitimi açısından sembolik bir anlam taşır: okul artık turizmin içinde, destinasyonun kalbinde yer almaktadır. Bu, öğrencinin sektöre yakınlaşması, staj ve uygulama imkânlarının genişlemesi, mezuniyet sonrası kariyer bağlarının güçlenmesi açısından önemli bir avantajdır.

Ancak Kuşadası’ndaki ilk bina fiziksel kapasite bakımından yetersizdir; yemekhane, kütüphane, laboratuvar ve sosyal alan ihtiyacı tam karşılanamaz. Üstelik barınma sorunu da eklenir: devlet yurdu imkânı ancak 2000 sonrası sağlanabildiği için öğrenciler bir süre otellerde kalmak ya da yüksek kiralar ödemek zorunda kalır. Eğitim, turizmin merkezine taşınmıştır; ama bu kez de turistik bir beldenin ekonomik gerçekliği öğrencinin gündelik hayatına yansır.

2009’da yeni kampüse geçiş, bu uzun arayışın önemli bir sonucudur. Uygulama mutfakları, bilgisayar laboratuvarları, kütüphane, yemekhane ve daha planlı mekânsal düzen, yıllardır biriken ihtiyaçlara güçlü bir yanıt olur. Ayrıca yurt alanının tahsis edilmesi, kronikleşmiş barınma sorununu büyük ölçüde hafifletir. Yeni kampüs, yalnızca bir bina değil; okulun “kurumsal olgunlaşma” işaretidir.

Kuruluş yıllarında en büyük güçlüklerden biri, yerleşik öğretim üyesi kadrosu oluşturamamak olur. Derslerin uzun süre İzmir’den günübirlik gelen öğretim üyeleri tarafından yürütülmesi, öğrenci-öğretim üyesi ilişkilerini de mesafeli kılar. Bunun en önemli nedenlerinden biri, lisansüstü eğitim olanaklarının merkez üniversitelerde bulunmasıdır; bu yüzden Aydın’da başlayan akademik kariyerler, kadro açıldığında İzmir’e geri dönüşlerle kesintiye uğrayabilir.

Buna rağmen okulun en büyük şanslarından biri, güçlü akademisyenlerin katkısıdır. Özellikle turizm literatürünün gelişiminde simge bir isim olan Prof. Dr. Hasan Olalı’nın Aydın’da verdiği dersler, hem öğrenciler hem de genç akademisyenler için önemli bir ufuk açar. Zamanla lisansüstü programların açılması, müfredatın gelişmesi, uygulama derslerinin güçlenmesi ve sektörle bağların artmasıyla okul, turizm eğitiminde giderek daha belirgin bir kimlik kazanır.

1970’lerin sonu ve 1980’lerin başı, Türkiye’nin politik çalkantılarla sarsıldığı yıllardır. Bu atmosfer, Aydın’da da hissedilir. Öğrencilerin kimi zaman politik kimlikle anılması, yerel halkın yüksekokula mesafeli yaklaşmasına yol açar. Barınma zorlukları, ev bulma güçlüğü, “üniversite öğrencisi”ne dair önyargılar… Tüm bunlar, eğitim deneyiminin yalnız sınıfla sınırlı kalmadığını; öğrencinin hayatının her alanına yayıldığını gösterir.

Ama tam da bu zorluklar, mezunların hafızasında güçlü bir “vefa” duygusu bırakır. Birçok mezunun yıllar sonra birbirine sıkı bağlarla bağlı kalmasının gerekçesi, aynı cümlede özetlenir: “Yokluğu paylaştık.” Bu, bir okulun kurumsal tarihini yalnız yönetmeliklerle değil; insan hikâyeleriyle yazdıran duygudur.

Yararlanılan kaynaklar: Acar, V. (2021). Aydın Adnan Menderes Üniversitesi Turizm Fakültesi, İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/aydin-adnan-menderes-universitesi-turizm-fakultesi (Erişim tarihi: 13.09.2026); Doğantan, E. (2018). Aydın Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu Kurumsal Tarihi, İçinde; Dünden Bugüne Türkiye’de Turizm Kurumlar, Kuruluşlar, Turizm Bölgeleri ve Meslekler (637 -658), Nazmi Kozak, Editör. İstanbul: Yıkılmazlar Matbaası; Ertamay, S. İ. (2019). Aydın Turizm İşletmeciliği ve Otelcilik Yüksekokulu, İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/aydin-turizm-isletmeciligi-ve-otelcilik-yuksekokulu (Erişim tarihi: 13.09.2026); Kozak, N. (2020). Aydın Önlisans Yüksek Okulu, İçinde, Kozak, N. (Editör), Online Türkiye Turizm Ansiklopedisi, https://turkiyeturizmansiklopedisi.com/aydin-onlisans-yuksek-okulu (Erişim tarihi: 13.09.2026).