Dijital Kapitülasyon nedir?

Dünya yine değişiyor.Aslında değişmeyen tek şey, değişimin farkına vardığımızda çoğu kez iş işten geçmiş olması.Çok gerilere gitmeyelim.Petrolün yakıt olarak kullanılmaya başlanmasından önceki dünyaya bakalım.

Sanayi Devrimi ve demiryolları, insanın hareket hızını saatte 5-15 kilometreden, 40-45 kilometreye çıkardı. Buharlı gemiler de denizleri rüzgârın keyfiliğinden kurtardı.

Fakat buharın da bir ihtiyacı vardı: Kömür.

Kömür depoları, limanlar ve bunların güvenliği önem kazandı.

Ulaşım hızlandı.

Ticaret büyüdü.

İnsanların yer değiştirmesi kolaylaştı.

Turizmin kitlelere ulaşmasının yolu da böylece açıldı.

Sonra petrol geldi.

Ardından otomobil, uçak ve jet motorları…

İkinci Dünya Savaşı sonrasında jet teknolojisinin sivil havacılığa aktarılması, insanın hareket hızını bir kez daha sıçrattı. Saatte 300-350 kilometrelerle yapılan yolculuklar, dünyanın coğrafi sınırlarını küçülttü.

Teknoloji yine önce savaşta kendini kanıtladı.

Sonra turizmin hizmetine girdi.

Türkiye de bu dönüşümün dışında kalmadı.

1980'lerin ortalarından itibaren Akdeniz ve Ege kıyılarında hızla büyüyen tesisler, gelişen ulaşım altyapısı ve yeni pazarlar sayesinde Türkiye, küresel kitle turizminin önemli ülkelerinden biri haline geldi.

Şimdi ise başka bir dönüşümün içindeyiz.

Bu kez mesele kömür ya da petrol değil.

Veri.

Yapay zekâ, büyük veri ve dijital rezervasyon sistemleri turizmin çalışma biçimini değiştiriyor.

Pandemi de bu dönüşümü hızlandırdı.

Turist artık yalnızca bir otel satın almıyor.

Nereye gideceğine, nerede kalacağına, hangi uçuşu seçeceğine, ne yiyeceğine ve ne yapacağına çoğu zaman aynı ekran üzerinden karar veriyor.

Dolayısıyla turizmde yeni savaş alanı oteller değil.

Veriyi kimin topladığı ve kimin yönettiği.

İşte Türkiye tam bu noktada ilginç bir tercih yapmaya hazırlanıyor.

Bir süre önce uluslararası rezervasyon sistemlerinin Türkiye'deki etkisinin artırılması “dijital kapitülasyon” olarak tanımlanıyordu.

Şimdi ise anlaşılan, kapitülasyonun dijital olanını da modernleşme paketine eklemeye hazırlanıyoruz.

Türkiye'de sayıları 25 bine yaklaşan seyahat acentelerinin ve çatı örgütleri TÜRSAB'ın devre dışı kalabileceği bir sistem kurulması, sıradan bir idari düzenleme olarak görülemez.

Çünkü konu yalnızca rezervasyon değildir.

Türkiye'nin turizm kapasitesine ilişkin verilerden söz ediyoruz.

Kim geliyor?

Nereden geliyor?

Nereye gidiyor?

Ne kadar harcıyor?

Hangi tesisi tercih ediyor?

Ne zaman rezervasyon yapıyor?

Hangi fiyatı kabul ediyor?

Bunların tamamı artık ekonomik değeri olan bilgiler.

Eskiden petrol kuyusunun başında duran güç avantajlıydı.

Bugün turistin davranışını gösteren veri tabanının başında duran avantajlı.

Üstelik veri bir kez toplandığında yalnızca bugünü anlatmıyor.

Geleceği tahmin etmeye de yarıyor.

Pazarın yönünü bilen, pazarlama stratejisini belirler.

Tüketicinin davranışını bilen, fiyatlamayı etkiler.

Rezervasyon akışını kontrol eden ise turizm gelirinin nasıl dağıtılacağını belirleme gücüne yaklaşır.

Buna rağmen Türkiye'nin kendi turizm verilerini, uluslararası rezervasyon ağlarının kullanımına özel imtiyazlarla açmaya hazırlanması üzerinde ciddi biçimde düşünülmesi gereken bir konudur.

Hele bazı uluslararası kuruluşların haksız kazanç iddialarıyla karşı karşıya bulunduğu ve yurtdışında bu şirketlere yönelik tazminat davalarının gündeme geldiği bir dönemde…

Böylesine stratejik bir düzenlemeyi aceleye getirmek yerine biraz durup düşünmek gerekmez mi?

Turizm Bakanlığı'nın konuyu aceleyle bir yasa önerisi olarak TBMM'ye taşıması ileride geri dönülmesi çok güç bir süreci başlatabilir. Bugün verilecek kararlaın sonuçları yarın yalnızca bugünün yöneticilerini değil, Türkiye turizminin geleceğini ilgilendirecek.

Üstelik çözüm de imkânsız değil.

TÜRSAB, TÜROFED, TÜROB, TÜREB ve diğer ilgili meslek kuruluşlarının katılımıyla bağımsız bir Turizm Veri Toplama ve Yönetim Merkezi kurulabilir.

Veriler burada toplanır.

Standartları burada belirlenir.

Erişim kuralları burada oluşturulur.

Kamu ve sektör, aynı veri havuzundan yararlanır.

Türkiye kendi turizm pazarını başkalarının algoritmalarından öğrenmek zorunda kalmaz.

Çünkü tarih bize basit bir gerçek öğretiyor:

19. yüzyılda kömür önemliydi.

20. yüzyılda petrol ve ticaret yolları.

21. yüzyılda ise veri.

Dün limanları ve ticaret yollarını denetleyenler ekonomik güç kazanıyordu.

Bugün turistin bilgisini elinde tutanlar kazanıyor.

Kapitülasyonlar da artık eski belgelerdeki gibi görünmeyebilir.

Belki bu kez bir fermanla değil, bir yazılım lisansıyla gelir.

Bir imtiyaz belgesiyle değil, bir algoritmayla.

Gümrük kapısından değil, ekrandan geçer.

Türkiye'nin çevresindeki savaşlar, ekonomik daralma ve turizm sektörünün karşı karşıya bulunduğu sorunlar ortadayken, bir de kendi verilerimizin yönetimini başkalarına bırakmak zorunda değiliz.

Turisti kaybetmek başka şeydir.

Eldeki varlıkların verisini teslim etmek başka.

İkincisinin farkına vardığımızda, birincisini geri getirmek için elimizde hangi verinin kaldığını bilemeyebiliriz.